اصول جامع و نوین پرورش طیور

۱-خصوصیات عمومی بلدرچین
بلدرچین پرنده ای کوچک جثه از راسته ماکیان است . بلدرچین دارای نژاد های مختلف نظیر ژاپنی، باب وایت، طلایی، سفید، انگلیسی و نظایر آن است. در طبیعت این پرنده از دانه ها و نیز حشرات و دیگر جنبندگان کوچک تغذیه می کند. برخی از گونه های بلدرچین نظیر بلدرچین ژاپنی و معمولی پرندگان مهاجرند و توانایی پرواز در مسافت های طولانی را دارند. اندازه بدن این پرنده به ۱۷ تا ۲۰ سانتی متر می رسد و رنگ آن در نژاد های مختلف از سفید تا قهوهای متغیر است.

بدن بلدرچین حالت توپی و گرد دارد و دارای پاهای ظریف، گردن و دم کوتاه است. جنس نر معمولا دارای وزن کمتر و جثه کوچکتری نسبت به جنس ماده است. وزن جنس نر در نژاد های مختلف بلدرچین از ۱۲۰ تا ۱۵۰ گرم متغیر است. به منظور تشخیص جنس نر و ماده در بلدرچین ژاپنی می توان از رنگ پر های سینه استفاده کرد. پر های سینه در بلدرچین نر یک دست قهوهای و بدون هیچ نقطه سیاه یا لکه رنگی است ولی بلدرچین ماده، در بین پر های سینه دارای لکه های سیاه می باشد. در ضمن، جثه بلدرچین های نر کوچکتر و به لحاظ ظاهری کمی جذاب تر هستند. روش دیگر تشخیص جنسیت بلدرچین معاینه کلوآک است. بلدرچین نر دارای یک غده در قسمت بالای کلوآک است که در اثر فشار و تحریک کف سفیدی از آن ترشح می شود واین پدیده در پرنده ماده مشاهده نمی شود. سن بلوغ جنسی در بلدرچین بسیار پایین بوده و این موضوع پرورش و تکثیر این پرنده را اقتصادی می کند. طول عمر بلدرچین در طبیعت حدود 6 سال است و بلدرچین ماده در حدود ۴۲ روزگی شروع به تخم گذاری کرده و در سن ۷۰ روزگی به اوج تولید می رسد.وزن تخم در بلدرچین در نژاد های مختلف حدود ۸ تا ۱۶ گرم است.

رنگ تخم در برخی از گونه ها سفید اما در اغلب گونه ها ترکیبی از رنگ قهوای و کرم رنگ است که وسعت لکه های قهوهای رنگ بر دیگر رنگ ها برتری دارد.

۲-جوجه کشی طبیعی
بلدرچین ماده خیلی سریع به بلوغ جنسی می رسد و در حدود ۴۲ روزگی شروع به تخم گذاری می کند. بلدرچین دارای تولید مثل نسبتا طولانی است و در فصول بهار و تابستان تخم گذاری می کند. بلدرچین های اهلی در تمام فصول سال اقدام به تولید مثل می نمایند. در طبیعت معمولاً یک بلدرچین ماده و یک بلدرچین نر یک جفت را تشکیل داده و پس از جفت گیری اقدام به آشیانه سازی می نمایند.

آشیانه بلدرچین ها در طبیعت بر روی زمین ساخته شده و معمولاً در بین علفزار ها و یا شیار صخره ها تعبیه می شود. بلدرچین ها نزدیک ۷۰ درصد تخم ها را در ساعت بعد از ظهر می گذارند. بلدرچین ماده بعد از یک دوره تخم گذاری کرچ شده و بر روی تخم ها می خوابد.

تخم ها معمولاً پس از ۱۸ روز به جوجه تبدیل می شوند. صفت کرچی در برخی از نژاد های بلدرچین نظیر بلدرچین ژاپنی ضعیف است و به ندرت کرچ می شوند. لذا تکثیر این نژاد در طبیعت با سرعت کمتری همراه است. در طبیعت هر بلدرچین ماده می تواند بر روی حدود ۱۰ عدد تخم بخوابد. به شرط مساعد بودن شرایط محیطی در حدود ۷۵ تا ۸۰ درصد تخم ها به جوجه تبدیل می شود. پرنده ماده در دوران جوجه کشی به خوبی از تخم ها مراقبت کرده و آن ها را هر چند ساعت یکبار در جای خود می چرخاند. اولین جوجه های بلدرچین در روز ۱۸ پوسته تخم را شکسته و از تخم خارج می شوند، در حالی که مابقی ممکن است یک روز بعد از تخم خارج شوند. جوجه های متولد شده بسیار ضعیف بوده و نیاز به مراقبت مادر دارند. وزن جوجه بلدرچین ها هنگام خروج از تخم حدود ۶ تا ۷ گرم است.

جوجه ها در بدو تولد دارای رنگ قهوهای با نوار های زرد هستند. بلدرچین های ماده در ساعات اولیه خروج جوجه ها از تخم وظیفه خشک کردن آن ها را بر عهده داشته و تا چند ساعت جوجه ها را در زیر بال و پر خود می گیرند. مراقبت از جوجه ها معمولاً تا ۲ یا ۳ هفته پس از تولد ادامه می یابد.

۳-تشکیل گله مولد به منظور جوجه کشی مصنوعی
اولین و مهمترین گام در جوجه کشی و تکثیر پرندگان اهلی تشکیل گله مولد برای تولید تخم های نطفه دار است. به طور کلی برای تشکیل گله مولد بلدرچین سه روش زیر پیشنهاد می شود:

روش اول: آن است که افراد با خرید تخم های نطفه دار و انتقال آن ها به دستگاه جوجه کشی به صورت شخصی به تولید جوجه یک روزه اقدام نموده و جوجه ها را تا سن بلوغ پرورش دهند. سپس با در نظر گرفتن سلامت جوجه ها و وضعیت ظاهری آن ها و همچنین ایجاد تناسب بین تعداد پرنده ها،نر ها و ماده های مازاد را حذف نموده و گله مولد مورد نیاز خود را تشکیل می دهند. هر چند برخی از افراد به دلیل ارزان بودن تخم نطفه دار نسبت به قیمت جوجه یک روزه یا پرنده بالغ، این روش را مقرون به صرفه تر می دانند، اما خرید تخم نطفه دار برای افراد مبتدی توصیه نمی شود. زیرا فرآیند جوجه کشی و همچنین پرورش جوجه تا سن بلوغ نیاز به تجربه و مهارت کافی داشته و بسیاری از افراد در این رابطه توفیق چندانی نخواهند داشت. در صورت خرید تخم نطفه دار برای جوجه کشی، باید به اندازه و شکل تخم ها توجه داشت، زیرا جوجه های متولد شده از تخم های سنگین تر،بزرگ تر بوده و از کیفیت مناسب تری برخوردارند. درصد جوجه در اوری تخم های کوچکتر کم تر بوده و بعد از هچ نیز جوجه های تولید شده از آن ضعیف و کوچک هستند.

روش دوم: خرید جوجه های یک روزه از مراکز جوجه کشی است. در صورت انتخاب این روش، مرحله جوجه کشی تخم های نطفه دار حذف شده و پرورش دهندگان باید جوجه های یک روزه تا سن بلوغ پرورش داده و در سن بلوغ با حذف پرنده مازاد گله مولد را تشکیل دهند. هر چند در این روش مشکلات مربوط به جوجه کش حذف شده است، اما پرورش جوجه بلدرچین ها تا سن بلوغ کار آسانی نیست و نیاز به تجربه کافی دارد.

روش سوم: سومین و شاید مطمئن ترین روش تشکیل گله مولد خرید نیمچه های آماده تخم گذاری از واحد های پرورشی است. این روش برای افراد مبتدی و برای کسانی که برای اولین بار به تشکیل گله مولد بلدرچین اقدام می کنند، مناسب تر است. هر چند قیمت نیمچه نسبت به جوجه یک روزه و تخم نطفه دار بالاتر است، اما مشکلات و تلفات ناشی از جوجه کشی و یا پرورش جوجه ها در این روش ممکن است، اما مشکلات و تلفات ناشی از جوجه کشی و یا پرورش جوجه ها در این روش حذف شده و با موفقیت بیشتری همراه است. البته در این روش ممکن است به دلیل تقلب و یا عدم تعهد فروشندگان به رعایت موارد مهم در جوجه کشی و یا دوره پرورش، کیفیت نیمچه های خریداری شده مناسب نباشد. برای حل این مشکل پیشنهاد می شود تا نیمچه ها از مر اکز و افرادی خریداری شوند که معتبر باشند. در صورت خرید جوجه یک روزه و یا نیمچه باید تمام پرندگان از نظر شکل ظاهری (شامل اندازه و رنگ) بررسی شوند و پرنده هایی که دارای ناهنجاری هایی در اندام های حرکتی، چشم و یا سایر قسمت ها هستند، حذف شوند. در صورت خرید بلدرچین از یک نژاد مشخص باید به رنگ بدن و مشخصات نژاد آن ها دقت نمود تا گله خریداری شده به طور کامل یک دست باشد.

در انتخاب هریک از روش های سه گانه فوق احتمال انتقال بیماری و آلودگی به مزرعه مقد وجود دارد. هرچند در صورت خرید تخم نطفه دار و ضد عفونی مناسب تخم ها این احتمال به حداقل می رسد. برای کاهش احتمال انتقال بیماری ها و اطمینان از خرید بلدرچین های سالم توجه به درصد تلفات و نوع بیماری های ثبتشده در گله مبدا ضرورت دارد. در مورد افرادی که دارای گله مولد هستند و می خواهند گله جدیدی را جایگزین گله قبلی کنند، بهترین روش آن است که گله جدید از بین های تولید شده در همان مزرعه انتخاب شوند. به این منظور باید جوجه ها از زمان تولد تا هنگام بلوغ، تحت نظارت قرار گرفته و بهترین پرنده ها برای تشکیل گله مولد انتخاب شوند. در این حالت برای جلوگیری از افزایش ضریب هم خونی در گله بهتر است بلدرچین های نر از گله های دیگر خریداری و به پرندگان ماده اضافه شوند. از آن جا که معمولاً جوجه دهی تولید شده در مرحله اول جوجه کشی در هر فصل نسبت به سایرین مقاوم تر و با نشاط تر بوده و تولید تخم آن ها بیشتر است، می توان گله مولد را از بین این گروه از جوجه ها انتخاب کرد.

به پرورش دهندگان توصیه می شود تعداد جوجه های خریداری شده نسبت به ظرفیت گله مولد مورد نظر آن هاحدود ۱۰ درصد بیشتر باشد و در این محاسبات درصد تلفات طبیعی گله و عدم باروری احتمالی برخی پرندگان بعد از بلوغ جنسی را مد نظر قرار دهند. در صورت خرید تخم نطفه دار برای تشکیل گله مولد، تعداد تخم های خریداری شده باید ۳۰ درصد بیش از پیش بین بینی نهایی تعداد گله مولد باشد تا درصد تخم های هچ نشده و تلفات بعد از هچ جوجه ها در این محاسبات منظور شود.

بهترین نسبت نر ها و ماده ها در گله مولد، نسبت یک پرنده ماده به یک نر به لحاظ تولید تخم بارور است. اما این روش به دلیل افزایش تعداد پرنده نر، کاهش نسبت بلدرچین ماده و در نتیجه کاهش تعداد کل تخم های تولید شده، چندان توجیه اقتصادی ندارد. شاید استفاده از این نسبت فقط در گله هایی که با هدف اصلاح نژاد در قفس پرورش می یابند، توجیه پذیر باشد. در گله های بزرگ تجاری نسبت بین پرندگان مولد می تواند به نسبت ۱ نر به ۳ تا ۵ ماده افزایش یابد. بر اساس بررسی های انجام شده بازده تولید مثلی در حالتی که نسبت 1 نر به 3 ماده باشد نسبت به حالتی که این نسبت ۱ به ۴ یا ۱ به ۵باشد، یکسان بوده و لذا بر این اساس شاید نسبت ۱ به ۳ بین بلدرچین های نر و ماده مطمئن ترین و بهترین نسبت قابل توصیه باشد. پس از هر بار جفت گیری، بلدرچین های ماده به مدت ۵ روز و گاهی حتی تا ۱۰ روز تخم بارور می گذارند.

از آن جا که شرایط محیطی نظیر دما، تهویه، ساعات روشنایی و طول روز و همچنین میزان ابتلا به بیماری ها بر عملگرد تولید مثلی بلدرچین به شدت تاثیر گذارند، لذا در پرورش صنعتی بهتر است بلدرچین ها را در سالن هایی پرورش داد که امکان کنترل شرایط محیطی در آن وجود داشته باشد. پرورش بلدرچین در مکان باز عملا غیر ممکن است، مگر آن که تمام بخش های محوطه مورد نظر با استفاده از تور های مناسب پوشیده شده و از پرواز پرندگان به اطراف جلوگیری شود. گله های مولد بلدرچین معمولاً در قفس های دو یا چند طبقه نگهداری می شوند، اما در برخی موارد با توجه به شرایط پرورش ممکن است بلدرچین های مولد بر روی بستر نیز پرورش یابند. پرورش بلدرچین های مولد بر روی بستر به دلیل نیاز به سرمایه گذاری کمتر داراای مزیت است، اما در صورت پرورش در قفس، تراکم پرندگان در واحد سطح افزایش یافته و رکورد گیری از گله آسان تر است. همچنین درصد تخم های شکسته و نوک زده در سیستم قفس کاهش یافته و کنترل بیماری ها در این حالت آسان تر است.

به طور کلی پرورش بلدرچین مولد در قفس به دلیل دارا بودن مزایای متعدد با سیستم پرورش بر روی بستر قابل مقایسه نیست.

در پرورش گروهی بلدرچین ها بر روی قفس بهتر است قفس های با ظرفیت ۲۰ تا ۱۰۰ قطعه پرنده مولد مورد استفاده قرار بگیرند. این موضوع با زندگی گروهی بلدرچین ها در طبیعت نیز سازگارتر است. ارتفاع قفس باید به گونه ای باشد که پرنده ها امکان پریدن به بالا را نداشته باشند، این موضوع از شکستن تخم های تولید شده و آسیب رسیدن به بلدرچین ها جلوگیری می کند. معمولاً به ازای هر پرنده مولد در سیستم قفس ۲/۰ تا ۳/۰ متر مربع مساحت در نظر می گیرند، به طوری که در هر متر مربع بین ۴ تا ۵ قطعه بلدرچین نگهداری می شود.

کنترل تولید مثل و باروری
فصل تخم گذاری در بلدرچین طولانی بوده و تخم گذاری این پرنده معمولاً در فصل بهار آغاز و تا فصل تابستان و در نقاط گرمسیر تا اواسط پاییز ادامه می یابد. بلدرچین نسبت به افزایش طول روز حساس بوده و با افزایش ساعات روشنایی بلوغ جنسی این پرنده تسریع می شود. زمانی که قرار است بلدرچین ها آمیزش یابند و تخم گذاری را شروع کنند باید توجه داشت که سن آن ها در حد فاصل ۲ تا ۵ ماهگی اشد. در این حالت آن ها در اوج تخم گذاری و توانایی جنسی هستند و با افزایش سن جفت گیری بلدرچین ها ضعیف عمل نموده، راندمان مطلوبی را نخواهد داشت و تولید آن ها به میزان قابل توجهی کاهش می یابد.

تعداد تخم تولیدی توسط پرندگان ماده به عوامل مختلف (نظیر تغذیه، سن و غیره) بستگی دارد. در سالن و در صورت استفاده از برنامه های خاص نوری، در طول فصل تخم گذاری نباید مقدار ساعت نور دادن را کاهش داد. ساده ترین برنامه نوری ۱۷ ساعت روشنایی و ۷ ساعت خاموشی است. برای کنترل تولید مثل در گله بلدرچین پرندگان را به طور دائم زیر نظر داشت و نوسانات گله را ثبت کرد. البته به دلیل کوچک بودن جثه بلدرچین کنترل گله نسبت به پرندگان بزرگتر اندکی دشوارتر است. به طور کلی کنترل گله در حالتی که بلدرچین ها در قفس پرورش یابند به مراتب آسان تر از پرورش آن ها بر روی بستر است.

توجه به جیره غذاایی در فاز های مختلف تخم گذاری یکی از مهمترین عوامل موثر در کیفیت و میزان تخم تولید شده در گله است. تعدل انرژی و پروتئین جیره و تنظیم آن طبق نیاز بلدرچین ها یکی از مهمترین وظایف مدیریتی است. تنظیم جیره غذایی و وجود ویتامین ها، اسید های آمینه ضروری و مواد معدنی لازم، تاثیر غیر قابل انکاری در کیفیت و کمیت تخم های تولید شده خواهد داشت.

گله مولد را نباید پیش از یک دوره تخم گذاری (حدود ۶ تا ۷ ماه) نگهداری نمود، زیرا به تدریج تولید تخم، باروری و جوجه در آوری آن کاهش می یابد. از طرف دیگر، جوجه های تولید شده از این گله ضعیف تر و مقاومت آن ها نسبت به بیماری ها کم تر است. برای جلوگیری از مشکلات مربوط به کم خونی بهتر است حداقل هر ۲ تا ۳ سال مولد های جدید یا به اصطلاح خون جدید، وارد گله شودبرای این کار می توان نر های گله را با نر های گله های دیگر مبادله کرد. همچنین می توان تخم های بارور جدید را از سویه غیر هم خون تهیه و جوجه های تولیدی را جایگزین کرد. در صورت استفاده از هرکدام از این روش ها، پرندگان ورودی و جایگزین باید به مدت سه هفته قرنطینه و سپس وارد گله شوند تا از این طریق از سلامت آن ها اطمینان حاصل شود. نکته مهم در انجام جایگزینی، غیر هم خون بودن گله یا تخم خریداری شده از گله موجود باشد.

همچنین باید خون گله مادر در ابتدای هر فصل تولید، آزمایش شود تا گله از لحاظ بیماری تیفوئید ارزیابی شود. اگر این آزمایش در دوره تخم گذاری صورت گیرد، به گله استرس وارد شده و بر تولید تخم اثر می گذارد. همان طور که گفته شد، بلدرچین ماده در حدود ۴۲ روزگی شروع به تخم گذاری کرده و در سن ۷۰ روزگی به اوج تولید می رسد. در این سن حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد گله تخم گذاری میکنند. به طور کلی هر پرنده ماده در طول ۳۶۵ روز ۲۰۰ تا ۲۵۰ عدد تخم تولید می کند. در سال دوم این میزان به شدت کاهش می یابد. طول عمر اقتصادی گله مولد 6 تا 8 ماه است و پس از این مدت باید گله را با مولد های جدید جایگزین نمود.

بلدرچین ماده حدود ۷۰ درصد تخم های خود را در ساعات بعد از ظهر تولید می کندکه این موضوع با مرغ متفاوت است. درجه حرارت مناسب در پرورش بلدرچین ۱۶ تا ۲۹ درجه سانتی گراد است و لذا در فصول گرم و سرد سال تامین این دامنه حرارتی برای پرندگان بالغ الزامی است. مدیریت خوب در میزان سود تاثیر زیادی دارد. حدود ۸۰ درصد از مشکلات مربوط به بیماری ها، ناشی از عدم شناخت علایم بیماری است که می توان با توجه بیشتر به مسایل مدیریتی و بهداشتی (حتی در امور بسیار جزئی) از آن ها جلوگیری نمود. باید توجه نمود که پیشگیری از بیماری ها بسیار آسان تر و ارزان تر از دزمان آن ها می باشد.

سالن ها باید به طور منظم در مورد وجود حیوانات موذی (مثل موش و حشرات) برسی شوند. در صورت وجود حشرات در سالن باید در کوتاه ترین زمان ممکن برای کنترل آن ها اقدام نمود. البته بهتر است سالن ها به طور مداوم با اسپری های آفت کش ضد عفونی شوند. بهداشت جایگاه ها باید در درجه اول اهمیت قرار گیرند. آب خوری ها نیز به صورت روزانه و دان خوری ها هر هفته یکبار باید تمیز و ضد عفونی شوند.

طیور اهلی مانند مرغ، بوقلمون، غاز نباید در مزرعه پرورش یابند، زیرا در صورت مریض بودن این حیوانات ، عامل بیماری می تواند به بلدرچین ها سرایت کند. در بیشتر موارد مدیران و پرورش دهندگان به این موضوع توجه نمی کنند. در ضمن باید از ورود افراد متفرقه به واحد پرورشی، به خصوص به واحد های مولد، جلوگیری شود. این کار بسیاری از مشکلات بهداشتی واحد را کاهش می دهد.

۴-جمع آوری و نگهداری تخم در گله مولد
در برخی از واحد های بزرگ عمل جمع آوری تخم ها به خوبی انجام نمی شود. این موضوع باعث می شود تا میزان جوجه در آوری تخم ها پس از اوج تولید کاهش یابد. در واحد های کوچک متوسط به دلیل توجه بیشتر به مسایل مدیریتی این مشکلات کمتر است. روزانه باید ۳ تا ۴ نوبت به جمع آوری تخم ها اقدام نمود. با توجه به این که اکثر پرنده ها در ساعت بعد از ظهر تخم گذاری می کنند، جمع آوری تخم ها اهمیت زیادی دارد. تخم ها را بعد از جمع آوری در داخل شانه های تخم مخصوص بلدرچین چیده و به اتاق نگهداری تخم های بارور منتقل نمود.

کیفیت تخم های بارور با نگهداری نادرست و کم توجهی کاهش می یابد. تخریب یک تخم باعث از بین رفتن یک پرنده و کاهش سود می شود. برای حفظ کیفیت تخم های بارور بهتر است گله مولد در قفس هایی با کف شیب دار پرورش یابد. همچنین جمع آوری تخم های بارور باید چندین نوبت در روز (حداقل ۳ نوبت) انجام شود و پس از جمع آوری تخم های جمع آوری شده در محل مناسبی ذخیره شوند.

اگر قرار است که تخم ها بیش از ۳ یا ۴ روز نگهداری شوند، باید حداقل دو نوبت در روز با زاویه ۴۵ درجه چرخانده شود تا از چسبندگی زرده به غشاهای سفیده جلوگیری شود.

برای حفظ کیفیت تخم ها باید آن ها را در دمایی مناسب نگهداری کرد. تخم ها بر اثر حرارت و دمای بالا فاسد شده و بر اثر افت شدید دما و یخ زدگی از بین می روند. در نتیجه برای نگهداری مناسب تخم های بلدرچین، دمای حداکثر ۱۴ درجه سانتی گراد و حداقل ۱۰ درجه سانتی گراد توصیه میشود. اما رطوبت نیز نقش بسیار مهمی در نگهداری تخم ها دارد زیرا همانطور که می دانیم در صورتی که هوای اطراف محیط تخم ها خشک باشد، رطوبت و آب موجود در تخم نیز پس از اندک زمانی خارج شده و تخم نطفه دار خشک می شود. پس رطوبت ۶۰ تا ۶۵ درصد برای نگهداری اولیه تخم ها ناسب است.

در مدت نگهداری موقت (حداکثر ۲ هفته)، باید به طور دائم تخم ها با زاویای ۳۰ تا ۱۰۸ درجه هر ۲ یا ۴ ساعت چرخش یابند تا چسبندگی زرده پیش نیاید که این عمل را می توان توسط گاری های ستر انجام داد. تخم بلدرچین به اکسیژن نیازمند است و ذخیره تخم ها در محلی که به لحاظ اکسیژن مشکل دارد باعث مرگ نطفه می شود. برای جلوگیری از این مسئله در انبار باید از سیستم تهویه مناسب استفاده نمود و میزان دی اکسید کربن نباید بیش از یک درصد باشد.

از لرزش های شدید و تکان ناگهانی و محکم تخم ها باید اجتناب شود. این موضوع باعث پارگی اتاق هوا شده و درصد جوجه دهی تخم ها را به شدت کاهش می دهد. تا جای ممکن باید از شستن تخم مرغ ها با آب یا تمیز کردن آن با پارچه مرطوب اجتناب نمود. این موضوع باعث از بین رفتن لایه محافظ روی پوسته تخم می شود. با از بین رفتن این لایه، تخم در معرض آلودگی های بیرونی قرار می گیرد. بهتر است تخم های خیلی کثیف و آلوده را حذف کرده و تخم های دارای آلودگی کم را با تیغ تمیز نمود. برای تمیز کردن تخم ها نباید از سمباده استفاده شود. پس از جمع آوری تخم ها باید آن ها را با گاز فرمالدئید ضد عفونی نمود. این کار را می توان تا 12 ساعت بعد از قرار دادن تخم ها در داخل دستگاه جوجه کشی نیز انجام داد.

روش گاز دادن به شرح زیر است:

روش اول: به ازای هر متر مکعب فضای دستگاه ۲۵ گرم پرمنگنات پتاسیم و ۳۵ میلی لیتر فرمالین ۴۰ درصد تهیه می شود.

روش دوم: پرمنگنات پتاسیم را داخل ظرف بزرگ (ترجیها سفالین ین لعابی) ریخته و سپس به آن فرمالین اضافه می شود. از ریختن پرمنگنات پتاسیم بر روی فرمالین باید اجتناب نمود. همچنین بلافاصله بعد از ریختن فرمالین روی پرمنگات پتاسیم باید محل را ترک کرد.

روش سوم: در دستگاه های جوجه کشی دارای پنکه (برای چرخش هوا)، باید پنکه و تهویه را در طول مدت گازدهی خاموش و بعد از ۲۰ دقیقه روشن کرد و در دستگاه را باز گذاشت. بهتر است هنگام گاز دادن رطوبت محیط بین ۷۵ تا ۸۰ درصد بوده و درجه حرارت نیز بین ۲۰ تا ۳۰درجه سانتی گراد باشد.

اولین شرط انتخاب تخم ها برای قرار گرفتن در دستگاه جوجه کشی تمیز بودن آن ها است. تخم ها باید از گله هایی که از نظر بهداشتی و تغذیه ای در وضع مطلوبی قرار دارند، تهیه شوند. تخم هایی که شکل و رنگ طبیعی داشته و دارای اندازه ای در حد معمول و استاندارد و وزن متوسطی هستند، برای جوجه کشی مناسب ترند.

۵-چیدن تخم ها در دستگاه ستر
دوره جوجه در آوری بلدرچین ۱۷ تا ۱۸ روز بوده و این مدت با توجه به نژاد و نوع دستگاه جوجه کشی متفاوت است. در پرورش صنعتی، بلدرچین ها تمایلی به خوابیدن بر روی تخم های خود ندارند و اگر تخم ها را در دسترس خود ببینند آنقدر نوک می زنند تا آن ها را شکسته و بخورند. اگر پرنده ها به این عادت عمل کنند ترک کردن آن ها از این کار مشکل است. جوجه کشی مصنوعی به عنوان مرحله فاسد بین پرورش گله مولد و گله گوشتی یا تخم گذار مطرح می باشد.

ظرفیت دستگاه جوجه کشی باید به اندازه ای باشد که تخم ها بیش از ۱۰ روز در آتاق نگهداری باقی نمانند. نگهداری تخم بیش از این مدت باعث کاهش جوجه در آوری آن ها می شود. دستگاه ستر قبل از هر نوبت استفاده باید به طور کامل ضد عفونی و تمیز شود. برای اطمینان از تنظیم بودن درجه حرارت و رطوبت دستگاه ها باید قبل از شروع دوره جوجه کشی دستگاه را به طور دقیق کنترل نمود. همچنین ۲۴ ساعت قبل از چیدن تخم ها در دستگاه ستر باید دستگاه روشن شود تا شرایط داخل آن با شرایط مناسب برای نگهداری تخم ها منطبق شود.

پس از خارج کردن تخم های ضدعفونی شده از انبار باید آن ها را مدتی حدود ۵ تا ۷ ساعت در دمای سالن هچر قرار داد تا گرم شوند، در غیر این صورت شوک گرمایی و تغییر ناگهانی دمای تخم از ۱۳ به ۸/۳۷ درجه سانتی گراد، باعث عرق کردن تخم ها و در نتیجه کاهش جوجه در آوری آن ها می شود. پس از انجام این نکات تخم ها را به ستر منتقل نموده تخم ها را در حالی که انتهای پهن آن ها به سمت بالا قرار دارد در شان های ستر می چینند. سپس دمای ستر را در ۷/۳۷درجه سانتی گراد و رطوبت 65 تا 80 درصد تنظیم نموده و تخم ها به مدت 14 روز در ستر نگهداری می شوند. تخم ها باید روزانه هر 4 ساعت یک بار چرخش یابند تا احتمال چسبیدن جنین به پوسته تلفات آن کاهش یابد. برخی منابع دفعات چرخش را هر سه ساعت یک بار و برخی نیز هر 6 ساعت یک بار ذکر نموده اند.

که البته با توجه به اندازه تخم و برخی شرایط محیطی و حتی نوع دستگاه ستر این مقادیر ممکن است متفاوت باشد.

۶-کندلینگ (نوربینی تخم ها)
معمولاً تمام تخم ها قابل هچ نبوده و درصدی از آن ها به جوجه تبدیل نمی شوند. بنابراین حذف تخم های بدون نطفه یا جنین مرده در بهره وری فرآیند جوجه کشی بسیار مهم است. به دلیل رنگی بودن تخم در بیشتر نژاد های بلدرچین عمل نور بینی آن ها مشکل است. همچنین کوچک بودن اندازه تخم ها نیر این موضوع را دشوارتر می کند. معمولاً در روز ۱۰ تا ۱۴ جوجه کشی عمل کندلینگ تخم ها انجام شده و تخم های ترک دار و بدون نطفه دور ریخته می شوند. کندلینگ تخم های بلدرچین معمولاً با استفاده از دستگاه های مخصوص نور بینی انجام می شود. تخم های بدون نطفه به راحتی نور را از خود عبور داده و هیچ جسم تیره ای در آن ها دیده نمی شود. در صورت مرگ جنین در داخل نیز جنین به صورت یک حلقه یا لکه خون ثابت داخل پوسته مشاهده می شود، در صورتی که جنین در حال رشد و زنده در انتهای بزرگ تخم همراه با رگ های خونی احاطه شده قابل تشخیص است و با چرخش تخم چرخش می یابد.

۷-چیدن تخم ها در دستگاه هچر
در روز 15 جوجه کشی تخم ها را برای مدت ۲ تا ۳ روز با رعایت نکات ویژه (روش ابرو برگردان) به هچر منتقل و دمای آن را روی ۲/۳۷ درجه سانتی گراد و درصد رطوبت را بین ۷۵ تا ۸۰ درصد در نظر می گیرند. توجه به موضوع اکسیژن در روز های 14 به بعد بسیار مهم بوده، و همانطور که اکسیژن کاهش یافته دی اکسید کربن افزایش یافته و باید مراقب بود تا دوره 15 تا 17 روزه انکوباسیون تخم ها، از حد مجاز خود فراتر نرود. چرخش تخم ها در دستگاه هچر متوقف می شود. پس از خروج اولین جوجه 15 روز طول می کشد تا آخرین جوجه از تخم خارج شود. از باز کردن بی مورد درب دستگاه ها باید خودداری نمود. برای مشاهده و بازرسی تخم ها درون دستگاه می توان از دستگاه هایی با درب شیشه اای استفاده کرد. به دلیل این که تخم بلدرچین ها معمولاً رنگی و لکه دار است نمی توان به راحتی و آن هم تا قبل از هفته اول، مراحل کندلینگ یا رشد جنینی را مشاهده کرد.

بیشتر تلفات جنینی در بلدرچین ها در طی ۲ تا ۳ روز آخر، یعنی قبل از هچ اتفاق می افتد که هم خونی گله و یا نگهداری نادرست تخم ها می تواند که هم خونی گله و یا نگهداری نادرست تخم ها می تواند از عوامل این تلفات باشد. دستگاه های جوجه کشی علاوه بر درب شیشه ای بهتر است دارای پنکه نیز باشند تا ضمن صرف جویی در انرژی، درصد هچ نیز افزایش یابد. در دوران هچ نیازی به چرخاندن تخم مرغ ها نیست و معمولا آن ها را به صورت یک لایه درون سبد مخصوصی قرار می دهند.

به طور کلی دو نوع دستگاه جوجه کشی که در جوجه کشی استفاده می شود، شامل دستگاه های خودکار Fan-ventilated or Forced-draft incubator و دستی Still-air machine می باشد. نوع اول از عملگرد بهتری برخوردار است. برخی از مدل های موجود نیز فقط برای بلدرچین طراحی شده اند، اما می توان تخم بلدرچین را در هر نوع دستگاه جوجه کشی قرار داد.

تنظیم دستگاه جوجه کشی خودکار

درجه حرارت در این دستگاه ها ۵/۳۷ درجه سانتی گراد و رطوبت نیز تا روز ۱۴ جوجه کشی ۶۰ درصد است. تخم ها نیز باید هر ۲ تا ۴ ساعت چرخانده شوند. این عمل به صورت اتوماتیک و توسط دستگاه انجام می شود. در روز ۱۵ جوجه کشی، عمل کندلینگ صورت می گیرد و تخم های که دارای ترک خوردگی بوده یا به هر دلیلی جنین در آن ها رشد نکرده است حذف می شوند. بعد از این مرحله تخم ها به داخل سینی های هچری منتقل شده و عمل چرخش تخم ها نیز متوقف می شود. در طول دوره هچری درجه حرارت دستگاه ۲/۳۷ درجه سانتی گراد و رطوبت آن به 70 درصد آفزایش می یابد. نباید درب دستگاه در طول دوره جوجه کشی باز و بسته شود. در مواقع لزوم ابتدا پنکه دستگاه خاموش شده و سپس درب آن باز می شود. این کار از اتلاف سریع گرما در دستگاه جلوگیری می کند.

تنظیمات دستگاه جوجه کشی دستی

درجه حرارت این دستگاه ها در هفته اول و دوم به ترتیب ۳/۳۸ و ۸/۳۸ درجه سانتی گراد است و نباید درجه حرارت تا پایان دوره جوجه کشی از ۵/۳۹ درجه سانتی گراد بیشتر شود. محل اندازه گیری درجه حرارت نیز در قسمت بالای تخم ها می باشد. رطوبت دستگاه تا روز ۱۴ جوجه کشی کم تر از 70 درصد و پس از آن به بیش از 70 درصد افزایش می یابد. چون در این دستگاه ها برای چرخاندن تخم ها چند نوبت در روز در دستگاه باز می شود، تنظیم رطوبت دستگاه مشکل است. تخم ها باید حداقل ۳ بار و ترجیحا ۵ بار در روز با روش دستی چرخانده شوند. معمولاً ۲۰ تا ۲۴ ساعت بعد از خروج اولین جوجه تمام جوجه ها از تخم بیرون می آیند. در این لحظه باید صبر کرد تا بدن جوجه ها خشک شده و تنها 5 درصد از بدن آن ها خیس یا مرطوب باسد. البته اگر جوجه ها بیش از این مدت در دستگاه هچر بمانند آب بدنشان تبخیر شده و جوجه ها ضعیف می شوند.

۸-عملیات بعد از جوجه کشی
بهد از خروج از تخم و خشک شدن بدن جوجه ها به سالن پرورش که از قبل آماده شده است، انتقال داده می شوند. برای انتقال جوجه ها می توان از کارتن های مخصوص حمل جوجه یک روزه استفاده نمود. ظرفیت هرکدام از این کارتن ها ۲۰۰ قطعه جوجه بلدرچین است.

همچنین ثبت رکورد ها و شمارش تعداد جوجه و محاسبه درصد جوجه در آوری از نکات مهم مدیریتی است که می تواند پرورش دهنده را در مدیریت تولید مثل گله یاری دهد و در ساعات اولیه تولید جوجه ها انجام میشود. تعیین جنسیت جوجه های بلدرچین در روز اول ممکن نیست و این مهم به هفته های دوم و سوم پرورش موکول می شود. واکسیناسیون جوجه ها در روز اول با استفاده از واکسن مارک و نیوکاسل با روش چشمی انجام می شود.

رعایت مسائل و نکات بهداشتی در دستگاه ستر و هچر ضروری است. ولی نظافت هچر مهم تر از ستر است زیرا جوجه ها در این دستگاه از تخم خارج می شوند. در هچر هرگز نباید کثافات و بقایای پوسته های شکسته شده تخم ها مشاهده شود و این موضوع برای سبد ها، شانه ها و در کل هر آن چه درون دستگاه است و خود دستگاه صدق می کند. پس از شستشوی دستگاه ها باید محیط را ضد عفونی نمود تا برای جوجه ها جدیدی که قرار است سر از تخم بیرون آورند مشکلی پیش نیاید.