مقدمه:
انتخاب برگزيدن انواع خوب جوجه هاي تازه از تخم در آمده ، اولين قدم براي ايجاد دسته هاي عالي وبرگزيده ي طيور مي باشد ، مرغ هاي بي نژاد و درهم مرغدار را ورشکست مي نمايد . مسئله ي انتخاب نژاد يکي از مسائل مهم و اساسي مرغداري است و هيچگاه مرغدار نبايد وقت و عمر و پول خود را صرف نگاهداري و پرورش جوجه هاي ضعيف کند . صفات مطلوب در نژادهاي گوشتي سريع الرشد بودن آنهاست که در مدت هر چه کمتر به ميزان رشد مطلوب و لازم برسند و راندمان تبديل غذايي به گوشت زياد بوده و با غذاي هر چه کمتر گوشت زياد تري بدست دهد . صفات مطلوب در نژاد هاي تخمي اينست که بايد هر چه زودتر به تخم بيايند . هفته اول زندگي يک جوجه بسيارحياتي است بنابر اين قبل از آوردن جوجه ها به محل پرورش بايد محل را آماده نمود و از لحاظ بهداشتي آنجا را ضدعفوني کرد و از هر جهت براي سالم نگه داشتن آنان وسائل لازم را تهيه نمود . با توليد يک جوجه با کيفيت و خوب يک قدم به سوي کسب سود بالاتر برداشته ايم . جوجه ها بايد خوصوصياتي مانند يکنواختي ، چشمان روشن وشاد ، پرو بال خوب و بدن فربه با وزن متناسب با سن دارا باشند .
افزايش ثابت رشد روزانه خصوصا در جوجه هاي گوشتي باعث شده است تا پرندگان در مدت کوتاه تري به وزن کشتار برسند و علي رقم تغذيه کم بتوانند رشد وتوليد بيشتري را کسب نمايند . جهت درک بهتر اين موضوع بايد خاطر نشان کرد که چند روز ابتدا يي زندگي يک جوجه بسيار با اهميت مي باشد زيرا پايه و اساس رشد مطلوب و سلامتي در يک جوجه بستگي به اين چند روز دارد . در زمان تفريخ جوجه از تخم 20% وزن بدن را مواد باقيمانده از زرده تشکيل مي دهند . تمام مواد موجود در زرده به راحتي د ر3 تا 5 روز اول زندگي جوجه مصرف مي شوند بعد از اين مدت نتيجتا کيسه زرده فاقد مواد مغذي بوده که بايد مواد مغذي مورد نياز براي جوجه ها بوسيله ي دان تامين شود بعد از جذب کيسه زرده جوجه ها بايد دانه هاي سفت ومحکم حاصل از تغذيه را هضم کنند که اندام هاي هضمي و کبد در هفته هاي ابتدايي زندگي توصئه يافته و در نهايت بخش عمده ي بافت هاي عضلاني شروع به افزايش مي کنند . روده تقريبا ضد عفوني شده است و بايستي به حالت طبيعي خود دست پيدا کند . پاتوژن ها ( عوامل بيماريزا ) به عنوان يک چالش اصلي در مقايسه با ميکرو فلورا با سرعت بيشتري در بدن جوجه تکثير پيدا مي کند . تمام اين فاکتور ها و عواملي که در بالا بدان اشاره شد هفته ي اول را حياتي مي سازد .
مرگ و ميرجوجه هاي تازه تفريخ شده:
مرگ ومير جوجه ها در طول هفته هاي اول از مشکلات بزرگ اقتصادي براي مرغداران به حساب مي آيد که با توجه به آن امري قابل ملاحظه است . مرگ ومير جوجه هاي تازه تفريخ شده نتيجه ي عوامل مرتبط به هم بسياري مي باشد . اگر چه با رعايت زواياي مختلف مديريتي ، تغذيه ، کنترل بيماري و ... مي شود بر اين مشکلات فائق آمد ولي کنترل مرگ و مير جوجه هاي تازه تفريخ شده امري مشکل مي باشد .
..
دلائل مرگ ومير :
دلائل بسياري پيرامون مرگ ومير جوجه هاي تازه تفريخ شده وجود دارد . برخي از اين دلائل عبارتند از :
..
1- دلائل ژنتيکي:
چسبندگي نطفه ها در چهار روز آخري که در دستگاه انکوباکتور ( دستگاه جوجه کشي ) قرار دارند حدود نصفي از آنها در طول 2يا 3 روز قبل از زمان تفريخ از دنيا مي روند . لرزشهاي مادرزادي عامل مرگ ومير 90 % از جوجه ها تا پايان ماه اول از تفريخ مي باشد . اگر تخم مرغ ها در يک شرايط يکسان دريک دستگاه جوجه کشي کنترل شود حد اکثر تفاوت ها در جوجه کشي تا مرز25 % کاهش خواهد يافت .
..

2- دلائل مديريتي:
..
الف) پرورش و درجه حرارت مربوط به آن :
پرورش جوجه ها روي سطح زمين نياز به يک بستر خشک وتمييز به ضخامت 3 اينچ دارد و از مصرف زياد خاک اره و ساير مواد بستر ساز به علت جلوگيري از خفه شدن جوجه ها بايد پرهيز شود . نگهداري جوجه ها بر روي سطوحي مانند روزنامه يا سطوح چوبي به جهت نداشتن اصطکاک مناسب ، توصيه نمي شود چرا که ممکن است منجر به ضرر هاي دائمي شود .
- افزايش درجه حرارت سالن پرورش باعث مشکلات ذيل مي گردد :
آب زدايي: 70 % بدن جوجه هاي تازه متولد شده از آب تشکيل شده است . تداوم يافتن دماي بالا منجر به از دست رفتن آب بدن مي شود که با کاهش آب بدن 10 % جوجه ها بر اثر آب زدايي تلف مي شوند .
انسداد مقعد : دماي بالاي سالن سبب خشک شدن مدفوع و در نهايت انسداد مقعد شده که مي تواند مرگ جوجه ها را در بر داشته باشد .
- کاهش درجه حرارت سالن باعث مشکلات ذيل مي گردد:
ذات الريه: دماي زير نرمال در جوجه هاي تازه متولد شده منجر به ذات الريه و آبي شدن تاج ها مي گردد.
خفگي : تحت تاثير کاهش دما ، جوجه ها جهت حفظ دماي بدن خود در هم فرو مي روند که اين امر باعث خفگي و نهايتا مرگ جوجه ها مي شود .
جوجه هاي سرما ديده در مقايسه با جوجه هايي که در دماي طبيعي هستند داراي بورسا ( کيسه موجود در بالاي کلوآک ) کوچکتري مي باشند. نگهداري صحيح جوجه ها در جذب زرده و جلوگيري ازعفونت کيسه زرده کمک مي نمايد.
-جلوگيري از مشکلات مربوط به درجه حرارت :
جهت ممانعت از آبزدايي ، انسداد مقعد ، ذات الريه و خفگي بايد 24 ساعت قبل از جوجه ريزي ، سالن را گرم نگه داريم و در طول مدت گرم نگهداشتن، دماي سالن را بصورت نرمال حفظ نماييم.
..
ب) مسموميت:
- مسموميت غذايي : غذاي آلوده ي قارچي و مواد سمي در جيره باعث مسموميت غذايي مي شود .
-مسموميت با نمک : اين نوع مسمويت با افزايش نمک در آب نوشيدني و غذا ايجاد مي شود که منجر به مرگ جوجه ها مي گردد .
- مسموميت با آمونياک : پائين کشيدن پرده ها در تمام ساعت ، درجه حرارت بالاي سالن ، افزايش PH بستر و افزايش يا کاهش رطوبت سالن منجر به تشديد توليد آمونياک در سالن مي گردد که باعث تحريک غشاء مخاطي و چشمها ، مصرف کم غذا، کاهش ميزان رشد ، تحريک مژه هاي داخل ناي ، خونريزي و مرگ ومير در غلظت بالاي 100 PPM ( قسمت در ميليون ) مي گردد بنا براين غلظت آمونياک بايد کمتر از 25 PPM باشد .
- مسموميت بستر ( Tannin): هضم مواد سمي مانند تانن در خاک اره باعث مرگ ومير مي گردد.
-جراحات: عملکرد هاي مختلفي مانند واکسيناسيون ، حذف تاج و نوک چيني ها را بايد با دقت لازم انجام داد چون ممکن است باعث جراحت شده و منجر به مرگ ومير شود .
..
ج) رطوبت نسبي :
رطوبت نسبي بالا در سالن پرورش باعث نمناکي موا د بستر مي شود که رشد ميکروارگانييسم ها را تسهيل نموده و در نهايت منجر به عفونت مي گردد .
د) حيوان شکار چي يا صياد :
سالن مرغداري بايد بر عليه شکارچياني مانند موش صحرايي ،سگ و گربه به درستي محافظت شود زيرا ورود اين حيوانات به داخل سالن آلودگي ايجاد کرده و باعث مرگ ومير جوجه ها مي گردد .
..
و) آب :
آب يک نقش اصلي در حفظ سلامتي و عملکرد پرندگان ايفا مي نمايد و به عنوان يک محيط واسط براي تغذيه و سوخت وساز بدن مي باشد . به حفظ دماي بدن در طول هواي گرم کمک کرده و نقش مهمي در بدست آوردن وزن جوجه هاي گوشتي ايفا مي نمايد . آب منبع مواد معدني مانند سديم ، کلر ، پتاسيم و... نيزمي باشد.
ح) سطح ناکافي جايگاه هاي آبخوري و غذا خوري :
کمبود سطح فضا عامل ديگري در مرگ ومير جوجه ها مي باشد که منحجر به تجمع جوجه ها در يک نقطه و رطوبت مواد بستر شده و مکان مناسبي را براي تکثير ميکرو ارگانيسم ها مهيا مي کند که باعث کوکسيديوز و ... مي شود . کمبود فضاي آبخوري و غذا خوري باعث ايجاد رقابت بين جوجه ها مي شود و ممکن است از شدت گرسنگي ، کاهش وزن در آنها رخ دهد

دلائل تغذيه اي :
کيسه زرده به عنوان منبع تغذيه اي در 48 ساعت تا 78 ساعت اوليه بعد از هچ مورد توجه مي باشد ، اگر چه به عنوان منبع غني اي از آنتي بادي هاي مادري و ويتامين ها تلقي مي گردد ولي تغذيه کامل را فراهم نمي نمايد . استفاده از مکمل هاي تغذيه اي در ابتداي امر مي تواند در بزرگ شدن روده ها و ايمني سلامتي کلي کمک نمايد .
قابل ذکر است که رشد جوجه هاي تازه تفريخ شده بستگي زيادي به تغييرات آناتومي لوله هاي گوارشي دارد .
توسعه روده ها در آغاز ، فاکتور مهمي در کنترل رشد بالقوه بعدي به حساب مي آيند . چون تکامل رشد در طول چند روز اول صورت مي گيرد ، هر گونه خطا در طول اين دوره مي تواند براي بهره وري بعدي فجايعي را ايجاد نمايد . يک تاخير در جابه جايي 24 ساعته علاوه بر مرگ و مير جوجه هاي تازه متولد شده تا 50 % از وزن کيسه زرده و وزن را در 3 الي 7 هفته اول مي کاهد . استفاده از آب به ميزان صحيح مي تواند اين مسئله را تا حدي بهبود نمايد . براي گله هاي بزرگتر ، سيستم آبخوري نيپل ونصب آن در يک ارتفاع معين با توجه به سن گله پيشنهاد مي گردد . جوجه هاي تازه متولد شده با ديدن قطرات کوچک درخشان بر روي آبخوري نيپل کنجکاوي نشان داده و به آن نوک مي زنند و بدين وسيله جوجه ها علاقه مند به استفاده از آبخوري مي شوند . مکان و ارتفاع نيپل از عوامل ضروري در ممانعت از مرگ ومير جوجه هاي تازه تفرخ شده به حساب مي آيد . اگر به اين نکات توجه نشود، جوجه ها مواد مرطوب بستر نزديک نيپل ها را استفاده مي نمايند و اين مسئله ناتواني بلع مواد و سرانجام مرگ جوجه ها را به همراه خواهد داشت . اين مشکل را با پايين آوردن نيپل ها و افزايش تعداد آنها مي توان رفع نمود .
..
الف ) خوراک:
جايگاه هاي غذاخوري را نزديک منبع حرارتي قرار دهيد اما توجه کنيد که مستقيما زير لامپ قرار نگيرد .بايد قبل از مصرف غذا به تارخ مصرف آن توجه شود تا گذشته نباشد ، وجود گرد وخاک به ميزان زياد بر روي غذاي جوجه ها بواسطه ي مسدود نمودن راه حلق منجر به خفگي ونهايتا مرگ آنها مي گردد . تغذيه ذرات درشت غلات خصوصا ذرت باعث انباشتگي چينه دان مي گردد که مي تواند سبب مرگ در جوجه ها شود .
..
ب ) ويتامين ها :
کمبود شديد ويتامين هاي (A , D , E ,K) منجر به مرگ مي شود در حاليکه کمبود جزئي باعث پردرآوري خشن ، ريزش اشک ، نرمي استخوان ، انسفالومالاسي ( مغز نرمي ) ،ادم ( خيززير پوستي ) ، کم خوني و ... مي گردد. به همين ترتيب کمبود شديد اين نوع ويتامين ها ( B کمپلکس وC ) باعث مرگ جوجه ها و کمبود جزئي آن کاهش وزن ، رشد ضعيف پرها ، التهاب پوست ، علائم عصبي و کم خوني و... را در بردارد .

پردرآوري ضعيف ، رشد آهسته و کم خوني

علائم کمبود	ويتامينها
نرمي و انعطاف پذيري نوک و چنگال ، ضعف شديد پاها	D3
رشد آهسته ، بزرگ شدن پرها بصورت ناموزون ، چسبندگي پلک ها به هم ، دمل هاي پوستي بد شکل درگوشه ي دهان و چشم	اسيد پانتوتنيک
کاهش رشد ، خواب آلودگي ، ناهماهنگي ، لاغري و پر هاي خشن	A
	اسيد فوليک
آشفتگي سيستم عصبي مرکزي ، ادم زير پوستي و غير طبيعي شدن عضلات	E
رشد آهسته ، زخم سنگدان ، تجمع چربي در قلب ، کبد وکليه و پر درآوري ضعيف	B12

 

مه ي اين مواد غذايي نتنها براي رشد مهم و حياتي مي باشند بلکه براي مقاومت بدن نيز لازم هستند.آمينو اسيد ها بخصوص آرژنين ، ترئونين و متيونين براي توسعه سيستم ايمني مهم مي باشند . اسيد هاي چرب ضروري مانند امگا 3 و امگا 6 به گونه اي مثبت بر روي پاسخ هاي ايمني تاثير گذاراست .
..
دلائل بيماري :
بيماري هاي عفوني نقش حياتي را در زندگي جوجه ها ايفا مي نمايند و يک عامل محدود کننده اي بر روي برنامه هاي وسيع مرغداران در سراسر دنيا بويژه در کشور هاي استوايي به حساب مي آيند . زيان هاي اقتصادي ميتواند در کاهش توليد گوشت و تخم مرغ تاثير گذار باشد عفونت هاي باکتريايي ريه، عفونت کيسه زرده ، التهاب کيسه هاي هوايي و پر خوني ريه ها وکبد ممکن است منجر به مرگ جوجه هاي تازه تفريخ شده شود .بسياري از عفونت ها بصورت انتقال عمودي از والدين و برخي از آنها در سالن جوجه کشي ايجاد مي شوند سالمونلا ، مايکوپلاسما وعفونت هاي آدنوويرال ازجمله اين عفونت ها مي باشند حتي تخم مرغ هاي آلوده به ميکروارگانيسم ها نقش مهمي را در پاتولوژي صنعت طيور بازي مي کنند . ميکروارگانيسم ها باعث افزايش مرگ رويان ها ، کاهش جوجه در آوري و افزايش مرگ و مير جوجه هاي تازه تفريخ شده مي شوند .
- 30الي 35 % مرگ ومير جوجه ها به واسطه ارگانيسم هاي آنتروباکتريال ( روده ها ) مي باشد . سالمونلا به تنهايي بعنوان يک دليل کثيروالوقوع در کنار کلي باسيلوس مورد توجه قرار گرفته است که در طول 3 الي 4 روز اول زندگي يک جوجه اتفاق مي افتد .
- باکتري E.Coli به همراه ارگانيسم هاي ديگر در عفونت کيسه زرده مشارکت دارد و 5الي 6 % مرگ ومير جوجه ها را شامل مي شود
- ديگر ميکروارگانيسم هاي غير معمول مسئول مرگ ومير جوجه هاي تازه تفريخ شده شامل pseudomonas ( 6-8 % ) و klebsiella (3-4 % ) مي باشند.
- باکتري مايکوپلاسما و بيماري مزمن تنفسي ( CRD ) سبب بيماري هاي تنفسي در 3 الي 4 روز اول زندگي مي شود که منجر به مرگ ومير شديدي خواهند شد .
- در گروه هاي مختلف سني جوجه ها که واکسيناسيون بيماري برونشيت عفوني ( IB ) انجام مي گيرد ، IB باعث مشکلات تنفسي ونقرس ( تجمع اسيد اوريک ) مي شود .
- بيماري عفوني بورس گامبرو ( IBD ) باعث مرگ ومير در طول 3 الي 4 هفته اول مي شود .
..
الف ) بيماري عفونت کيس زرده :
اين بيماري باکتريايي در طول تفريخ و بعد از آن بر روي جوجه ها تاثير مي گذارد . عفونت ناف را مي توان از پوست اطراف ناحيه ي ناف ، وضعيت شل و ول بودن شکم ، انسداد مقعد و خروج بوي بد در هنگام تشريح لاشه تشخيص داد.
..
ب ) بيماري اسهال سفيد :
يک عفونت حاد و بيماري باکتريايي کشنده در جوجه ها مي باشد که علائم آن خشن بودن پر ، اسهال سفيد ، به سختي نفس کشيدن ونهايتا مرگ است .
..
ج ) سالمونلا :
يک گروه از بيماري هاي حاد مي باشد که سريعا منتشر شده و بر روي همه ي گروه هاي سني تاثير مي گذارند و با علائمي چون تب ، عفونت خوني ، عفونت کيسه زرده ، هپاتيت ، بزرگ شدن طحال ، تورم مفاصل و مرگ به همراه مي باشد .
..
د ) کلي باسيلوس :
يک عفونت خوني حاد بوده که بوسيله باکتري E.Coli ايجاد مي شود و بر روي همه ي گرو ه هاي سني تاثير گذار است که با علائمي چون تبديلات غذايي ضعيف و مرگ شناخته مي شود .
راهنمايي هايي براي جلوگيري از ECM :
پيشگيري بهتر از درمان است . اين مسئله در مورد مرگ ومير جوجه هاي تازه تفريخ شده نيز صادق مي باشد . کنترل ECM نياز به يک روش چندگانه در دوره هاي مديريتي ، تغذيه اي و پيشگيري از بيماري دارد .
• انتخاب يک جوجه با کيفيت خوب وسالم در جوجه کشي
• نگهداري شايسته و مديريت جوجه ها در سالن ها
• محل يابي سالن ها و دور نگهداشتن از پرنده هاي مسن تر تا جايي که امکان دارد
• اجتناب از تجمع جوجه ها با گروه هاي سني مختلف در يک مکان مشابه
• خوب تمييز کردن وضدعفوني نمودن سالن جوجه ها و سنجش امنيت زندگي آنها
• سالن هاي پرورش بايد محل امن براي جوجه ها و با راهرومحدود شده باشند ويا ورود پرندگان وحشي و حيوانات و ... کنترل شود
• اگر مسافت کارخانه جوجه کشي از محل پرورش زياد باشد منجر به ايجاد استرس ، آبزدايي ،نقرس و مرگ جوجه ها مي گردد
• ازدحام جايگاه پرورش باعث افزايش مرگ ومير مي شود
• اعمال خشونت در زمان واکسيناسيون ، وزن کردن و ... منجر به ايجاد استرس و مرگ ومير مي شود
• اگر در مورد وضعيت ايمني مواد اطلاعاتي نداشته باشيم بهتر است واکسيناسيون جوجه ها را بر عليه بيماري عفونت برونشيت وبيماري نيو کاسل ( ND ) انجام دهيم