جوجه کشی شتر مرغ
شتر مرغ بزرگترین پرنده زنده است. متوسط ارتفاع این پرنده حدود 5/1 تا 5/2 متر و متوسط وزن آن بین 100 تا 160 کیلو گرم است. بدن شتر مرغ در قسمت شکم و پشت و بال ها از پر های نرم پوشیده شده است، اما گردن و پاها به طور کامل فاقد هر گونه پر می باشد. در پرنده ماده بالغ پر ها به رنگ خاکستری و قهوه ای روشن و در پرنده نر رنگ پر ها کاملا سیاه است. همچنین پرنده نر معمولاً سنگین تر بوده و دارای جثه بزرگتری نسبت به پرنده ماده است.
گردن شتر مرغ نسبت به سایر پرندگان بزرگ و انعطاف پذیر است و به
پرنده امکان می دهد تا بتواند از برگ درختان نغذیه کند. شتر مرغ می تواند در صورت
احساس خطر با سرعت بیش از 60 کیلومتر در ساعت بدود.
این پرنده 60 تا 70 سال عمر
می کند. شتر مرغ های اهلی معمولاً در 24 ماهگی شروع به تخم گذاری می کنند. اما سن
شروع تخم گذاری در برخی از انواع وحشی ممکن است به 4 سالگی برسد. دز بسیاری از
موارد سن بلوع جنسی شتر مرغ نر از 18 تا 24 ماهگی آغاز می شود. هر شتر مرغ ماده در
هر سال معمولاً 40 تا 70 تخم می گذارد. رنگ تخم شتر مرغ کرم روشن و براق و بدون لکه
است. وزن تخم ها بین 2/1 تا 2 کیلوگرم متغیر است.
2- جوجه کشی
طبیعی
متوسط سن بلوغ در شتر مرغ 3 تا 4 سال
است. در طبیعت همیشه یک شتر مرغ نر با یک شتر مرغ ماده جفت می شود و در این هنگام
هر دو پرنده اقدام به آشیانه سازی می کنند. آشیانه سازی شتر مرغ معمولاً با حفر یک
گودال کم عمق در زمین های شنی و یا دارای خاک نرم انجام می شود. مدت تخم گذاری شتر
مرغ بین 6 تا 8 ماه در سال متغیر است و در این مدت هر شتر مرغ ماده ممکن است 40 تا
80 عدد تخم بگذارد. در فصل جوجه کشی شتر مرغ ماده برای یک مدت زمان مشخص و به طور
مرتب تخم گذاری کرده و در این مدت 12 تا 18 عدد تخم تولید می کند. به این دوره
اصطلاحاً کلاچ می گویند. پس از آن شتر مرغ ماده وشتر مرغ نر بر روی تخم ها می
خوابند.
شتر مرغ ماده معمولاً 7 تا 8 ساعت در روز و شتر مرغ نر در مابقی
ساعات شبانه روز بر روی تخم ها می خوابند. به این ترتیب شتر مرغ نر دو سوم طول
شبانه روز از تخم ها مراقبت می کند. شتر مرغ ماده 2 تا 3 ساعت بعد از طلوع خورشید
تخم ها را از شتر مرغ نر تحویل می گیرد و یک تا دو ساعت پیش از تاریک شدن هوا نیز
لانه را ترک می کند. به ندرت پیش می آید که این پرندگان لانه را بدون مراقبت رها
کنند. معمولاً تعویض نوبت به سرعت انجام می گیرد و شتر مرغ های نر و ماده با هم در
لانه نمی مانند. شتر مرغ های نر و ماده به طور متوسط هر 30 دقیقه تخم ها را حرکت
داده و می چرخانند و این کار هر شبانه روز 40 تا 60 بار انجام می شود. بعضی اوقات
شتر مرغ های نر جوان از خوابیدن روی تخم ها امتناع می کنند، اما پس از گذشت چند روز
به خوابیدن بر روی تخم ها عادت می کنند.
دمای متوسط برای جوجه کشی تخم ها به طور
طبیعی 34 تا 36 درجه سانتی گراد و رطوبت لانه حدود 42 درصد است. گاهی اوقات با
پایان مدت انکوباسیون شتر مرغ نر تخم را می شکند و آنقدر آن را تکان می دهد تا جوجه
از تخم خارج شود. اگر شتر مرغ از روی تخم ها برخاسته و دمای سطح تخم کاهش یابد،
زمان جوجه کشی طولانی تر از 42 روز خواهد شد. البته معمولاً تخم ها هنگام تعویض جای
شتر مرغ نر و ماده فرصت کافی برای خنک شدن پیدا می کنند.
در طبیعت شتر مرغ مادر
تخم هایش را به خوبی می شناسد و چنان چه تخم های بیگانه ای در لانه او وجود داشته
باشد آن ها را از لانه بیرون می اندازد. شتر مرغ نر و ماده در مدت خوابیدن روی تخم
ها، آن ها را به طور مرتب در درون آشیانه جا به جا می کنند. بعضی از آن ها را به
خارج هل داده و بقیه را به مرکز لانه می غلطانند. شاید بتوان میزان بالای تفریخ تخم
شتر مرغ در جوجه کشی طبیعی را به دلیل هوش بالای شتر مرغ در انجام وظایف مادری و
نگهداری از تخم ها دانست. خروج جوجه ها از تخم به دلیل پوسته ضخیم تخم شتر مرغ
اندکی دشوار است و در بسیاری موارد پرنده های نر و ماده به جوجه ها کمک می کنند.
معمولا خروج جوجه ها از تخم در جوجه کشی طبیعی بین 3 تا 4 روز طول می کشد. هنگام
خروج ابتدا جوجه سوراخی در غشا ایجاد می کند و اتاقک هوایی را تخریب می کند. چند
ساعت بعد و با کاهش هوای داخل اتاقک هوایی جوجه با نوک به پوسته ضربه زده و قسمتی
از آن را سوراخ می کند. سپس جوجه ساعتی را استراحت کرده و با تخریب سایر قسمت های
پوسته از تخم خارج می شود. جوجه ها معمولاً بدون کمک بعد از 12 ساعت پس از اولین
ترک پوسته تخم بیرون خواهند آمد. جوجه های تازه از تخم بیرون آمده بسیار ضعیف و
حساس بوده و باید سریع خشک شوند.
به دلیل این که بر خلاف بسیاری از پرندگان
آشیانه شتر مرغ از استتار کافی برخوردار نیست، لذا جوجه شتر مرغ در طبیعت در معرض
حمله شکارچیانی نظیر روباه بوده و در این مدت شتر مرغ های نر و ماده از جوجه ها
محافظت می کنند. به علاوه ممکن است سایر شتر مرغ ها نیز به جوجه ها آسیب
برسانند.
3- تشکیل گله مولد به منظور جوجه کشی
مصنوعی
در تشکیل گله مولد نحوه خرید شتر مرغ بسیار مهم است.
تعیین نسبت جنسی مناسب در گله از مهمترین مسائل هنگام شکل گیری گله مولد است.
معمولاً به ازای هر دو عدد شتر مرغ ماده یک شتر مرغ نر پرورش می یابد. بر خلاف
پرندگان کوچک، در پرورش شتر مرغ تمام پرنده های مولد باید شماره خورده و ثبت مشخصات
شوند. این موضوع در مدیریت گله مولد بسیار مهم است. ثبت مشخصاتی نظیر نژاد، سن و
جنس حیوان، تاریخ ورود به گله، سابقه بیماری، تاریخ شروع تخم گذاری و مواردی نظیر
این می تواند پرورش دهنده را در تصمیم گیری های آتی کمک نماید. اگر شتر مرغ ها از
گله های مادر دارای ثبت مشخصات خریداری شوند بهتر است. این گله ها قابل اعتماد تر
بوده و کیفیت پرنده خریداری شده از این مراکز شفاف تر و روشن تر است.
برای افراد
ماده شاید خریدن این پرنده بالغ مناسب تر باشد اما در بسیاری موارد افراد سعی می
کنند تا شتر مرغ های 12 تا 14 ماهه را که امکان تشخیص جنسیت آن ها وجود دارد
خریداری کرده و پس از یک دوره 6 تا 12 ماهه گله به باروری برسد. مقدار فضای مورد
نیاز برای پرورش گله مولد شتر مرغ قابل توجه است. معمولاً به ازای هر قطعه شتر مرغ
مولد حدود 8 تا 10 متر مربع فضای سر پوشیده و 250 متر مربع گردشگاه در نظر می
گیرند.
اگر جوجه های هم سن خریداری شوند، باید توجه داشت که در سال اول
تخم گذاری گله مولد، جوجه در آوری تخم ها بسیار پایین است و معمولاً حدود 90 تا 95
درصد از تخم ها بدون نطفه هستند و یا نطفه آن ها بسیار ضعیف خواهد بود. این موضوع
باعث ضرر وزیان اقتصادی پرورش دهنده در سال اول پرورش خواهد شد. لذا توصیه می شود
کسانی که تصمیم به پرورش شتر مرغ مولد دارند جوجه های نر را یک سال بزرگ تر از
پرنده های ماده خریداری کنند تا در موقع تخم گذاری نر ها سه ساله و ماده ها دو ساله
باشند و درصد نطفه داری تخم ها افزایش یابد.
اگر نر ها ضعیف باشند، نطفه تخم
ضعیف خواهد بود، لذا تغذیه و مدیریت گله مولد در قبل و همزمان با فصل تخم گذاری
بسیار اهمیت دارد. استفاده از چیره های غذایی متعادل به لحاظ انرژی و پروتئین و به
خصوص ویتامین ها و املاحی نظیر کلسیم و فسفر در سلامت گله و تولید تخم های بارور و
مناسب نقش غیر قابل انکاری دارد.
بیشتر عوامل بازدارنده جوجه در آوری به کیفیت
تخم ها بستگی دارد. تخم شتر مرغ به دلیل بزرگی و دارا بودن سطح زیاد و سوراخ های
ارتباطی با غشاء است. برای افزایش راندمان جوجه کشی، تخم ها نباید از مادران پیر
باشند، زیرا نطفه آن ها ضعیف است و درصد جوجه در آوری در این گونه تخم ها بسیار
پایین خواهد بود. البته تخم های تولید شده در اوایل و اواخر تخم گذاری نیز دارای
نطفه ضعیف هستند و درصد جوجه در آوری آن ها پایین خواهد بود. اگر نطفه ضعیف باشد
ممکن است مراحل رشد جنین انجام شود ولی نمی تواند پوسته را شکاف دهد و خواهد
مرد.
استفاده از تلقیح مصنوعی برای بارور کردن شتر مرغ ماده نیز چند سالی است که
به عنوان یک موضوع تحقیقاتی مورد بررسی قرار گرفته و نتایج مطلوبی از این برسی ها
حاصل شده است. در مقایسه با تلقیح مصنوعی بوقلمون و یا غاز، تلقیح مصنوعی شتر مرغ
به لحاظ بزرگی جثه و مهار آن اندکی دشوار است. همچنین تخصصی بودن این فرآیند و
راندمان پایین حاصل از تلقیح مصنوعی در برخی موارد باعث شده است تا بهره برداران از
این روش استقبال کمتری داشته باشند، به طوری که می توان گفت هنوز استفاده از این
تکنیک در گله های مولد عمومیت نیافته و این موضوع جنبه تولیدی به خود نگرفته است.
در این روش با تحریک شتر مرغ نر اسپرم آن جمع آوری شده و طی چند مرحله آماده سازی و
رقیق سازی به رحم شتر مرغ ماده تلقیح می شود. استفاده از تلقیح مصنوعی در مراکزی که
با هدف اصلاح نژاد کار می کنند با ارزش است و پیش بینی می شود با برطرف شدن موانع
به زودی در سطح مزارع مورد استفاده قرار بگیرد.
4- جمع آوری و نگهداری تخم در گله
مولد
شتر مرغ با توجه به نوع آب و هوای مناطق مختلف در فصول
خاصی جفت گیری و تخم گذاری می کند. مدت تخم گذاری شتر مرغ بین 6 تا 8 ماه در سال
متغیر است. در نیم کره شمالی جفت گیری در ماه فروردین یا اردیبهشت آغاز و در پاییز
پایان می گیرد. اما در نیم کره جنوبی معمولا تخم گذاری پرنده ها از اوایل پاییز
شروع شده و پایان آن در فصل بهار است. هر شتر مرغ ماده در این مدت بین 40 تا 80 تخم
می گذارد. میزان تخم گذاری با توجه به نژاد، شرایط آب و هوایی، نحوه مدیریت گله و
سن پرنده متفاوت است. با شروع تخم گذاری در گله تخم ها باید به صورت مرتب روزانه
چند نوبت از آشیانه جمع آوری شود. به ازای هر دو شتر مرغ ماده حداقل یک آشیانه در
نظر می گیرند. اگر تعداد آشیانه ها کم باشد شتر مرغ ها در نقاط پراکنده تخم گذاری
می کنند و این موضوع راندمان باروری و درصد تخم های حذفی را افزایش می دهد.
روش
جمع آوری، جا به جایی و انبار کردن تخم ها از موارد بسیار مهمی هستند که موقیت یا
شکست پرورش شتر مرغ را تعیین می کنند. معمولاً مشکلات جوجه در آوری که در دوره
انبار تخم ها به وجود می آید نتیجه مدیریت بسیار ضعیف است.
در پرورش شتر مرغ
مولد اغلب مشاهده می شود که شتر مرغ ماده در بخش های مختلف مزرعه تخم گذاری می کند.
برای حل این مشکل بهتر است محلی را که مولد برای تخم گذاری بیشتر مراجعه می کند
مشخص نمود و مقداری پوشال یا کاه یا برنج در آن محل قرار داده و چند تخم خالی را با
گچ پر شده در آن قرار داد. به این روش مولد در آن محل تخم می گذارد و جای دیگری نمی
رود. وجود تخم های مصنوعی بسیار مهم است و از شکسته شدن تخم ها یا آلودگی آن ها
جلوگری می نماید.
نحوه جا به جایی، نظافت و انبار تخم ها و سن پرنده از عواملی
هستند که در میزان قابلیت جوجه در آوری نقش بسیار مهمی دارند. باید توجه داشت که
زمان بین تخم گذاری و جوجه کشی مرحله بسیار مهمی در رشد و تکامل جنین
است.
باکتری ها می توانند در مدت 3 یا 4 ساعت پس از تخم گذاری از طریق سوراخ های
پوسته تخم به داخل آن نفوذ کنند. اگر پوسته تخم کثیف یا مرطوب باشد، ورود باکتری ها
با سرعت بیشتری انجام می گیرد. تخم ها باید در ساعات اولیه تخم گذاری به خصوص در
روز های گرم به سعت جمع آوری شن، زیرا اگر مدت طولانی در زیر نور خورشید بمانند
ممکن است در اثر درجه حرارت بالا تقسیم سلولی جنین، حتی بدون اینکه مرغ مادر بر روی
تخم ها بنشیند، شروع شود که این موضوع قابلیت جوجه در آوری تخم ها را کاهش می دهد.
از طرفی اگر تخم ها زیر نور مستقیم خورشید قرار گیرند ممکن است درجه حرارت بالا
باعث افزایش درجه حرارت درونی جنین و مرگ آن شود. همچنین اگر تخم ها در مکان های
سرد و مرطوب قرار گیرند، احتمال ابتلا به بیماری های درونی در آن ها افزایش خواهد
یافت. در شرایط پرورش شتر مرغ در مرتع تاخیر در جمع آوری تخم ها، احتمال دزدی یا
شکار آن ها توسط سایر حیوانات را افزایش می دهد. از طرفی در این حالت خطر شکستگی
تخم ها افزایش می یابد.
برای کاهش احتمال آلودگی باکتریایی تخم ها باید آن ها
را حداقل دو بار در روز و به خصوص در روز های گرم جمع آوری کرد. استفاده از جعبه
های تمیز برای جمع آوری تخم ها و تمیز کردن تخم های کثیف بلافاصله پس از تخم گذاری
در این رابطه نقش مهمی دارد. از پاک کردن تخم ها با دستمال نمناک و کثیف باید
اجتناب شود. استفاد از سنباده خشک برای از بین بردن لکه های کثییف روی تخم مناسب تر
است. برای اطمینان از کاهش آلودگی تخم ها می توان آن ها را با استفاده از فرمالین و
پرمنگنات پتاسیم ضد عفونی نمود. تخم ها پس از بسته بندی و انبار باید به تدریج سرد
شوند. تخم ها را نمی توان مدت زیادی قبل از جوجه کشی انبار کرد. حتی در شرایط
مناسب، قابلیت هچ شدن تخم ها پس از گذشت 5 روز در انبار به طور متوسط 2 درصد در
روز کاهش می یابد. بتابراین انبار کردن تخم ها بیش از یک هفته و حداکثر 10 روز کار
صحیحی نیست. به منظور انبار کردن تخم ها قبل از جوجه کشی، درجه حرارت اتاق باید
حداکثر 15 درجه سانتی گراد و هم چنین رطوبت نسبی اتاق باید 75 درصد باشد.
هرچه
آب تخم بیشتر از دست برود، هوای بیشتری جای آن را می گیرد، لذا با عمل کندلیگ یک
تخم و بررسی اتاقک هوایی آن می توان به مدت زمان انبار کردن تخم ها پی برد. اگر تخم
ها به مدت 7 روز یا بیشتر انبار شوند، باید درجه حرارت انبار کاهش یابد. با این کار
میزان رطوبت نسبی به طور اتوماتیک افزایش یافته و آب کمتری از تخم تبخیر می شود.
انبار کردن بیش از هفت روز تخم ها در دمای 15 درجه سانتی گراد بر قابلیت جوجه در
آوری آن ها اثر می گذارد، اما اگر این مدت به 14 روز برسد برخی از جنین ها می میرند
و در بیش از 14 روز تعداد بسیار زیادی از آن ها از بین می روند.
چرخاندن تخم ها
طی جوجه کشی امری ضروری است، اما هنوز نظرات متفاوتی در این زمینه وجود دارد که آیا
تخم ها باید طی دوره انبار هم چرخانده شوند یا خیر. تحقیقات نشان داده است که
چرخاندن تخم ها در انبار فایده ای ندارد و یا تاثیر آن بسیار ناچیز و اندک است. اگر
تخم ها بیش از 14 روز در انبار بمانند، باید عمل چرخاندن صورت گیرد. تخم ها باید از
سمت باریک آن ها در انبار چیده و نگهداری شوند و دوبار در روز، معمولاً صبح ها و
عصر ها، با زاویه 45 درجه روی محور عمودی به اطراف چرخانده شوند. اگر تخم مرغ ها
عرق کنند باکتری ها به دلیل تراکم بخار آب به راحتی از طریق منافذ پوسته به داخل
پوسته وارد می شوند.
برای جلوگیری از عرق کردن تخم ها و تامین درجه حرارت بین 12
تا 15 درجه سانتی گراد نصب کولر گازی در انبار الزامی است. در این شرایط کنترل
رطوبت از اهمیت زیادی برخوردار است، زیرا ممکن است رطوبت داخل انبار به شدت کاهش
یابد.
برای انبار کردن بیش از 7 روز و برای به حداقل رساندن حرکت هوای اطراف تخم
ها و همچنین جلوگیری برای از دست رفتن بیش از حد آب، می توان آن ها را با لایه های
نازک پلاستیکی که خاصیت نفوذ پذیری کمی دارند پوشاند. بسته بندی پلاستیکی تخم ها به
ویژه در مکان هایی که دمای محیط بسیار بالا باشد ضروری تر است. تخم های کثیف باید
با ملایمت و به وسیله کاغذ سنباده تمیز شوند. تخم های بسیار کثیف باید در شرایط
کاملا بهداشتی مورد شستشو قرار گیرند، زیرا احتمال آلودگی تخم بسیار بالا است. برای
شستشوی تخم ها باید یک برس نرم مورد استفاده قرار گیرد تا سوراخ های روی سطح پوست
تخم را که منبع آلودگی هستند، کاملا پاک کند.
اگر تخم ها با آب شسته می شوند، آب
باید حاوی مواد ضد عفونی کننده بوده و درجه حرارت آن 5 تا 10 درجه سانتی گراد گرم
تر از دمای تخم ها باشد. محلول شستشو که برای تخم های شتر مرغ استفاده می شود، می
تواند شامل آمونیوم و یا ترکیباتی از کلراید، ید یا فنل باشد. آب باید برای جلوگیری
از انتقال باکتری ها بارها تعویض شود. شتن تخم ها نباید بیش از 2 تا 3 دقیقه طول
بکشد و تخم ها باید پس از شستشو در معرض هوا قرار گیرند تا کاملا خشک شوند. برای
شستشوی تخم شتر مرغ تحت هیچ شرایطی نباید از آب سرد استفاده کرد. هنگام حمل تخم ها
برای جلوگیری از آلودگی آن ها باید از دستکش استفاده نمود.
شخص جا به جا کننده
تخم ها باید دست های خود را در هر مرحله و قبل از جا به جایی هر تخم با محلول حاوی
ید ضد عفونی کند. این کار ممکن است در عمل بسیار سخت باشد، اما بدون تردید باید
انجام گیرد. با توجه به ارزش بالای تخم های شتر مرغ و تعداد محدود تخم ها معمولاً
درصد تخم های حذفی کم است. با این وجود تخم های ترک خورده و بدشکل که دارای کیفیت
پوسته مناسبی نیستند در همان ابتدا از مابقی تخم ها جدا شده و از انبار خارج می
شوند. برای انتخاب تخم بهتر است که آن ها را وزن کرد و وزن آن ها را داخل تخم مرغ
یادداشت نمود. برای نوشتن روی تخم ها بهتر است از مداد مشکی استفاده کرد. تخم های
کوچک و بسیار کوچک با وزن کمتر از 1150 گرم را نباید داخل دستگاه جوجه کشی قرار
داد. تخم های بدشکل و دارای رنگ سفید گجی نیز نباید در دستگاه قرار بگیرند. تخم ها
باید به رنگ شیری زرد و کاملاً صیقلی و صاف و با خل و فرج های ریز باشد.
5- چیدن تخم ها در دستگاه
ستر
مدت جوجه کشی تخم شتر مرغ 42 روز است
که 39 روز اول آن در دستگاه ستر سپری می شود. در شرایط مصنوعی و قرار دادن تخم ها
در انکوباتور، باید توجه داشت که انتهای بزرگ تخم ها رو به بالا قرار
گیرد.
استفاده از دستگاه های ستر و هچر به صورت مجزا باعث کنترل بهتر دما
و رطوبت شده و با توجه به آلودگی بالاتر دستگاه هچر نسبت به ستر ها، دستگاه ستر
آلوده نمی شود. بهتر است به جای یک دستگاه با ظرفیت بزرگ چند دستگاه با ظرفیت کمتر
استفاده شود. اندازه ماشین های جوجه کشی به وسیله تعداد تخم های مزرعه و دوره زمانی
که در آن تخم ها هچ می شوند، تعیین می گردد. در صورت داشتن چندین ماشین کوچک هزینه
کار و نگهداری بالا می رود. همچنین کنترل و تنظیم دما در بعضی موارد در ماشین های
کوچک دشوار تر است. اما از طرفی در ماشین های کوچک احتمال خطر و ضرر و زیان کمتر
است. زیرا تخم های کمتری در آن ها چیده می شود. نظافت ماشین های کوچک آسان تر و
سریع تر انجام می شود.
پس از چیدن تخم ها در دستگاه ستر برای شروع، دمای 5/36
درجه سانتی گراد و رطوبت نسبی 25 درصد مناسب است. در شرایط پرورش طبیعی و یا در
انکوباتور های نیمه اتوماتیک دمای مناسب در بخش فوقانی تخم ها بین 38 تا 5/38 درجه
سانتی گراد است. در انکوباتور های جریان هوای متراکم (دستگاه های اتوماتیک) که گرما
به صورت یکنواخت در اطراف تخم ها توزیع می شود، مناسب ترین دما به طور معمول نزدیک
به محدوده دمای هچ بین 9/35 و 5/36 درجه سانتی گراد است. در روز های نخست جوجه کشی
که جوجه ها شروع به شکل گیری می کنند، تغییرات جزئی دما نیز ممکن است بسیار زیان
آور باشد، در حالی که در مراحل بعد این تغییرات تاثیرات کمی داشته و یا هیچ گونه
عوارضی نخواهد داشت.
دمای نسبتا کم فقط جوجه در آوری را به تاخیر می اندازد. دما
های بسیار کم ممکن است به طور کلی از رشد جنین جلوگیری کند، اما دما های بالا باعث
مرگ جنین خواهد شد. در جوجه کشی دو نوع درجه حرارت مد نظر است، درجه حرارت خشک و
درجه حرارت مرطوب. درجه حرارت خشک، درج هوا را نشان می دهد و ارتباط مستقیم با رشد
جنین دارد، به این صورت که هر چه دما بیشتر باشد رشد جنین بیشتر است. درجه حرارت
مرطوب، درجه تبخیر آب را نشان می دهد و رطوبت نسبی و میزان افت وزن تخم را معلوم می
کند. تخم شتر مرغ به نوسانات خفیف درجه حرارت ماشین جوجه کشی خیلی حساس نیست. تغییر
درجه حرارت بیت 5/35 تا 37 درجه سانتی گراد معمولاً بی ضرر است. در درجه حرارت های
خارج از این دامنه و یا نوسانات شدید درجه حرارت، احتمال بروز نا هنجاری در جوجه
های تولیدی، فساد زرده و مشکلات دیگر وجود دارد.
میزان رطوبت در دوران جوجه کشی
در دستگاه ستر 35 تا 40 درصد است. پوسته تخم پر زا منفذ است تا جنین در حال رشد
بتواند نفس بکشد (یعنی اکسیژن گرفته و دی اکسید کربن گرفته تولید شده را دفع کند).
این تبادل گازی از طریق سوراخ های پوسته صورت می گیرد. وجود این سوراخ ها در پوسته
به معنای آنن است که تخم ها به تدریج وزن کم می کنند، زیرا محتوای آب تخم کاهش می
یابد. کاهش وزن تخم صرفا مربوط به کاهش آب آن ها است، زیرا تبادل گاز در تنفس جنینی
باعث هیچ گونه تغییر در وزن تخم مرغ نمی شود.
کاهش رطوبت عامل مهمی برای رشد
مناسب یک جنین به شمار می آید. محتوای درون تخم باید با یک نرخ معینی کاهش یابد و
بین 13 تا 15 درصد وزن اولیه تخم ها تا روز 38 دوره انکوباسیون کاسته شود. اگر نرخ
کاهش وزن بالاتر باشد، محتوای تخم به سرعت خشک شده و بنابراین جوجه از اندازه طبیعی
کوچکتر خواهد بود. اگر کاهش وزن با سرعت کمی انجام شود، جوجه اندازه بزرگتری داشته
و در هر دو حالت جنین ضعیف شده که باعث کاهش درصد جوجه در آوری و یا تولید جوجه هی
ضعیف می شود. کیفیت پوسته های تخم مرغ مستقیماً بر جوجه در آوری تخم شتر مرغ موثر
استت، به طوری که در تخم های دارای پوسته ضخیم و کم تخلخل درصد جوجه در آوری پایین
تر است.
جنین شتر مرغ قادر است در برابر تغییرات میزان اکسیژن از 18 تا 21 درصد
مقاومت کند. به ازای هر یک درصد کاهش در میزان اکسیژن به کمتر از 18 درصد، توانایی
جوجه در آوری در حدود 4 تا 5 درصد کاهش می یابد. درجه حرارت و رطوبت نسبی ارتباط
نزدیکی با جریان مستقیم هوا دارند. با توجه به میزان اکسیژن مصرفی تخم ها و دی
اکسید کربن دفعی آن ها باید تهویه با دقت بسیار تنظیم شود. مقدار طبیعی اکسیژن 21
درصد و مقدار مطلوب دی اکسید کربن حدود 03/0 درصد است. اگر غلظت دی اکسید کربن به
دو درصد برسد، جوجه در آوری کاهش یافته و اگر به 5 درصد برسد جوجه در آوری صفر می
شود.
میزان اکسیژن مصرفی در ابتدا توسط جنین بسیار کم است، اما در 30 روز اول
جوجه کشی به طور تساعدی افزایش می یابد. بعد از روز 35 سرعت افزایش اکسیژن کاهش
یافته تا به نقطه اوج خود برسد، سپس قبل از نوک زدن (یعنی روز سی و نهم) 25 درصد
کاهش یافته و دوباره به هنگام هچ (یعنی روز 42) افزایش خواهد یافت.
از جمله
فاکتور های مهم موثر بر راندمان جوجه کشی مصنوعی شتر مرغ موقعیت و چرخاندن تخم ها
است. بخشی از زرده که با صفحه جنینی در تماس است سبک تر از دیگر قسمت های زرده می
باشد. بنابراین این بخش تمایل دارد همواره به سمت بالا حرکت کند. هر حرکت تخم سبب
می شود تا صفحه جنینی با مواد مغذی تازه تماس یابد. این مسئله پیش از آن که سیستم
گردش خون جنین تکامل یابد از اهمیت بیشتری برخوردار است، زیرا به موجب آن مواد
غذایی به جنین می رسد. بنابراین عدم چرخش تخم، جنین را از دستیابی به مواد غذایی و
اکسیژن در مرحله مهمی از دوره رشد باز می دارد. در شرایط طبیعی شتر مرغ های نر و
ماده به طور متوسط هر 20 تا 30 دقیقه تخم ها را حرکت داده و می چرخانند، یعنی 48 تا
72 بار در هر شبانه روز. چنانچه چرخش تخم ها به صورت دستی انجام گیرد، باید در هر
روز حداقل 3 بار این کار انجام شود و اگر این عمل توسط ماشین انجام می شود، باید هر
سه ساعت یکبار تخم ها حول محور بزرگ خور گردش یابند.
به محض تشخیص موقعیت اتاقک
هوایی تخم باید طوری قرار بگیرد که اتاقک هوایی در بالا قرار گیرد و با خط عمود
زاویه 45 درجه بسازد. در هر بار چرخاندن 90 درجه آن را به سمت مخالف می چرخانند به
طوری که مجدداً با خط عمود زاویه 45 درجه بسازد. توصیه می شود تخم ها حداقل 6 بار
در روز چرخانده شوند.
در صورت عدم تشخیص کیسه هوایی، تخم ها به صورت افقی قرار
داده می شوند. در این حالت، خصوصاً در زمان انبار سازی، تخم ها به صورت افقی قرار
گرفته و هر بار 180 درجه حول محور عمودی خود چرخانده می شوند. برخی از تولید
کنندگان چرخاندن را تا زمانی که جوجه وارد کیسه هوا شود ادامه می دهند. هنوز اختلاف
نظر هایی درباره فاصله زمانی که تخم ها باید چرخانده شوند وجود دارد. بر اساس برخی
از منابع در روز های اول باید دفعات چرخاندن تخم ها بیشتر شود و هرچه جنین رشد می
کند و میزان آن کم تر می شود.
6- کندلینگ (نوربینی تخم
ها)
کندلینگ در واقع تاباندن نور به تخم برای پدیدار شدن داخل
آن است. این نوردهی به شکل مختلف انجام می شود. این کار ممکن است با تابش نور چراغ
قوه به تخم انجام شود. این روش برای ارزیابی داخل تخم مفید است، اما گرمای حاصل از
نور چراغ قوه به جنین آسیب می زند.
در حالت دیگر می توان جعبه ای ساخت و در قسمت
پایین آن لامپ پر نوری مثلا 200 وات یا قویتر را قرار دادو در قسمت بالا به فاصله
8/0 متر سوراخی قرار داده و تخم را بر روی آن سوراخ که نور از آن خارج می شود بررسی
کرد. این روش بهترین راه بررسی رشد جنین و انجام فرآیند کندلینگ است. اگر تخم دارای
بوی بد یا بوی سیر باشد خراب است و کندل کردن آن مفهومی ندارد.
مراحل رشد جنین
در شتر مرغ در روز های مختلف انکوباسیون به شرح ذیل است:
روز صفر: تخم تازه شتر مرغ در نمای جانبی و در صورت تابش نور از زیر ظاهری همگن داشته و سایه ای در بخش فوقانی آن دیده می شود. در این حالت اتاقک هوایی در یکی از دو انتهای تخم خیلی کوچک مشهود می باشد. هرچه زمان بگذرد اتاقک هوایی بهتر دیده می شود.
روز هفتم: یک پنجم فوقانی تخم در مقایسه با روز صفر تیره تر به نظر رسیده و رشد و نمو شبکه عروق خونی به صورت یک طبقه قرمز از روز چهاردهم قابل رویت بوده که قطر آن در روز هفتم به حدود 45 میلی متر می رسد. از روز پنجم ضربان در این شبکه عروق دیده می شود وجنین به سمت چپ می چرخد و رشد اندام های حرکتی از اواخر هفته اول دیده می شود. در حدود 10 تا 20 درصد موارد تلفات داخل تخم در هفته اول اتفاق می افتد.
روز چهاردهم: یک سوم فوقانی تخم تیره تر شده است و جنین به بزرگی یک عدس به رنگ مشکی از روی پوسته دیده می شود و حدود 12 درصد طول تخم را اشکال کرده است.
روز بیست و یکم: بخش فوقانی و تاریک تخم به نزدیک اتاقک هوایی کشیده شده و اتاقک هوایی باز هم بزرگتر شده و حدود 20 درصد تخم را تشکیل داده است.
روز سی و هفتم: تمام
تخم به استثناء اتاقک هوایی تاریک می باشد. جنین مراحل خوبی را می گذراند و حجم
اتاقک هوایی 22 درصد کل تخم می باشد.
بهتر است در این روز در پوسته آهکی اتاقک
هوایی سوراخ ریزی به قطر 4 میلی متر ایجاد کرد تا هوا وارد اتاقک شود. برای این کار
باید در اتاقک هوایی چند ضربه مکرر و ریز وارد نمود تا پوسته آهکی خرد شود و غشاء
زیر آن هم سوراخ شود تا هوا کاملاً وارد اتاقک گردد. در صورت وارد شدن نوک جوجه به
داخل اتاقک، اکسیژن کافی تامین شده و جوجه خفه نخواهد شد. در واقع این کار یک نوع
اکسیژن دهی مصنوعی است. اگر در این هنگام تخم بد بو باشد جوجه مرده است و باید تخم
را حذف کرد.
روز چهل و دوم: از روز سی هفتم به بعد تا روز چهل و دوم خروج جوجه ها از تخم اتفاق می افتد. اگر جوجه ضعیف باشد ممکن است دوره هچ تا 46 روز هم طول بکشد، بنابرایت باید صبر و حوصله داشت و اصلا برای خروج جوجه ها از تخم عجله نکرد.
7- چیدن تخم ها در دستگاه
هچر
در روز 38 یا 39 جوجه کشی معمولاً با چیدن تخم ها در سینی
های مخصوص به دستگاه هچر یا ماشین های جوجه کشی مجزا منتقل می شوند. از روز 39 و با
قرار گرفتن تخم ها در دستگاه هچر عمل چرخاندن تخم ها متوقف می شود. درصد رطوبت در
دستگاه هچر 83 تا 88 درصد و دمای آن 36 تا 5/36 درجه سانتی گراد تنظیم می شود. در
24 ساعت آخر جوجه کشی ، جوجه کیسه زرده را به داخل بدن خود فرو می برد. این کیسه به
عنوان ذخیره جوجه تا چند روز پس از هچ نیاز تغذیه ای او را برای زندگی بر آورده می
سازد. وجود این کیسه زرده جوجه را قادر می سازد تا در جا به جایی های چند روزه بدون
نیاز به آب و غذا زنده بماند. هنگامی که پوسته تخم شکسته شد، باید رطوبت هوا را به
اندازه 3 تا 5 درصد افزایش داد تا جوجه بتواند به آسانی در درون تخم بچرخد. تبادل
اکسیژن درجه سانتی گراد دی اکسید کربن حاصل از فعالیت متابولیسمی حیاتی جوجه و
همچنین اختلاف رطوبت بین هوای داخل و خارج پوسته تخم و به طور کلی عوامل شیمیایی و
فیزیکی از قبیل اختلاف درجه حرارت و انقباص و انبساط داخل و خارج از پوسته، باعث
ترک خوردن و شکنندگی پوسته تخم شده و در سهولت شکستن جداره آهکی آن نقش موثری
دارند.
معمولاً خروج جوجه ها از تخم در جوجه کشی طبیعی بین 3 تا 4 روز طول می
کشد. هنگام خروج ابتدا جوجه سوراخی در غشاء ایجاد می کند و سپس منقارش را در پوسته
نگه داشته و با پشت گردنش به غشای پوسته داخلی اتاقک هوایی فشار می آورد. این عمل
باعث می شود غشای داخلی از غشای خارجی جدا شده و با برداشته شدن غشاء از روی منقار،
اتاقک هوایی نیز متلاشی شود و این اولین باری است که جنین نفس می کشد. در این مرحله
اتاقک هوا به طرف دیگر تخم منتقل شده است. همچنین با حرکت نور در اطراف تخم به
راحتی می توان سایه منقار را مشاهده کرد.
جوجه شتر مرغ پیش از اتمام نوک زدن
داخلی و رسیدن به کیسه هوایی توسط شش ها تنفس می کند. جنین طی 24 تا 48 ساعت پس از
اتمام نوک زدن داخلی، با استفاده از هوای داخل اتاقک هوایی، شش ها و کیسه های هوایی
خود را پر از هوا می کند. در اواخر فرآیند هچ، یعنی بعد از نوک زدن داخلی، هوای
داخل تخم برای جوجه غیر قابل تحمل است و برای خروج از آن مرتب سرش را عقب برده و با
نوک منقارش به پوسته ضربه می زند تا آن را شکسته و از آن خارج شود. سوراخی که جوجه
برای تنفس در پوسته ایجاد می کند ممکن است 5 تا 6 سانتی متر باشد و گاهی اوقات تکه
های شکسته شده پوسته از آن جدا می شوند.
پس از یک تغییر چند ساعته جوجه ها قدرت خود را باز می یابند و شروع
به چرخیدن در تخم، شکستن بیشتر پوسته با منقار کرده و با پا به پوسته ضربه می زند و
بزرگ تر کردن سوراخ و خروج از تخم را ادامه می دهدتا جایی که پا و منقارش کاملا
قابل رویت خواهد بود. جوجه معمولا بعد از یک چرخش می تواند دو نیمه پوسته را از هم
جدا کرده و از تخم بیرون آید و کم کم سعی می کند تا بنشیند.
خروج همه جوجه ها
از تخم در یک گروه از تخم ها ممکن است بین 4 تا 6 روز طول بکشد. بنابراین لازم است
فرصت لازم برای هچ شدن به آن ها داده شود، زیرا معمولاً تخم های بزرگتر باعث افزایش
دوره جوجه کشی به 45 تا 46 روز خواهند شد. برای کاهش تلفات جوجه شتر مرغ ها هنگام
خروج از تخم و پس از وارد شدن سر جوجه در کیسه هوایی، باید با استفاده از کندلینگ
در فواصل زمانی کوتاه خروج جوجه از تخم را رصد کرد و حدود 12 ساعت منتظر ماند تا
جوجه پوسته تخم را بشکند. اگر هیچ نشانه ای از شکستن پوسته تخم نباشد، باید پوسته
تخم توسط انسان شکسته و قسمت بالای آن برداشته شود تا جوجه امکان تنفس پیدا کند.
بعد باید جوجه را رها کرد و اجازه داد تا خودش از پوسته بیرون بیاید. اگر بعد از
گذشت 12 ساعت بیرون نیامد، باید کمک کرد و پوسته را کم کم از دور جوجه شکست. در این
فرایند آخرین بخش از پوسته که جدا می شود باید اطراف ناف باشد. زمانی که جوجه کاملا
از پوسته بیرون آمد باید ناف را ضد عفونی کرد. این کار را باید زمانی که جوجه کاملا
خشک و آماده رفتن به جایگاه پرورش می شود، انجام داد. وقتی جوجه کاملا از پوسته
بیرون آمد، باید جوجه را در هچر قرار داد تا کاملا خشک شود و پرهایش حالت نرم و
کرکی پیدا کند.
برای این که جنین به خوبی و به طرز مناسبی در درون تخم رشد یابد،
باید کلیه مواد غذایی مورد نیاز برای این فرآیند در داخل تخم وجود داشته باشد.
کمبود مواد غذایی در چیره مرغ مادر سبب نقصان در رشد جنین شده و ممکن است مرگ او را
به همراه داشته باشد.
پرندگان مولد ضعیف و بیمار باعث به وجود آمدن جوجه های
نامناسب می شود. بیماری، جدا از تاثیراتی که بر شرایط خارجی مرغ مادر می گذارد، می
تواند مانع انتقال مواد غذایی حیاتی به تخم شود. از میان عفونت های باکتریایی،
بیماری ها و اختلالات ریوی که بر اثر سالموناهای دیگر بروز می کنند تاثیر زیادی بر
جوجه در آوری دارد. علاوه بر این، در شرایط خاص ممکن است باکتری های مربوط به
دستگاه گوارش و پوست شتر مرغ ها، که به ویژه به گروه E.coli تعلق دارند، به پوسته
نفوذ کرده و با رسیدن به کیسه زرده تولید بیماری کنند و به این ترتیب باعث افزایش
مرگ و میر در جنین شتر مرغ به ویژه در خلال دو روز اول دوره خوابیدن روی تخم ها
شوند.
8- عملیات بعد از جوجه
کشی
بعد از بیرون آمدن جوجه ها به آن ها اجازه می دهند تا به
مدت 3 تا 4 ساعت خشک شوند. برخی از تولید کنندگان اتاق های مخصوصی دارند که جوجه ها
را در آن جا قرار می دهند تا زیر نور مادون قرمز خشک شوند. در این حالت معمولاً
جوجه ها در قفس های پلاستیکی یا سیمی که زیر آن پلاستیک است قرار داده می
شوند.
کف قفسه ها نباید خیلی صاف و یکنواخت باشد، بلکه باید کمی زبر باشد تا
پای جوجه ها از هم باز نشود. در روز اول باید ناف جوجه را حداقل 2 بار در روز ضد
عفونی کرد. وقتی جوجه ها کاملاً خشک و ضدعفونی شد، آن را منتقل می کنند. در پایان
دوره جوجه کشی، جوجه های تفریخ شده از پوسته خارج و پوسته های تفریخ شده و تخم های
تفریخ نشده برای بررسی ضخامت و تعمیم تعداد منافذ هر کدام جداگانه در کیسه های
پلاستیکی ذخیره می شوند.
جوجه ها معمولاً بدون کمک بعد از 12 ساعت پس از اولین
ترک پوسته تخم بیرون خواهند آمد. جوجه ها نباید زود حرکت داده شوند، و یا این که
جوجه زمان کافی برای بیرون آمدن از تخم نداشته باشد. اگر جوجه بعد از 20 تا 30 ساعت
بیرون نیامد به نظر ضعیف می آید. در این حالت، می توان با دقت تکه های از پوسته تخم
را برداشت و به جوجه برای خروج از تخم کمک کرد.
در رطوبت نسبی بالا جوجه مبتلا
به بی تحرکی، هماتوم گردن، کوتاهی پا و پنجه ها می باشد. چنین جوجه هایی دچار ادم و
پف بوده و برای بیرون آمدن از تخم احتیاج به کمک دارند. رطوبت کم نیز باعث بی نظمی
در هچ، دهیتراته شدن و خشک شدن بند ناف می شود. گاهی اوقات اتاقک هوایی از پهلوی
تخم ظاهر می شود و گاهی اوقات سر جوجه در پهلو قرار می گیرد و در نتیجه نوک در طرف
دیگر مرغ مقابل اتاقک هوایی واقع می شود که اصطلاحا می گویند جوجه سروته شده. در
این حالت ابتدا باید نوک جوجه را آزاد کرد تا راه تنفس برایش باز، و از خفگی
جلوگیری شود. در این حالت نباید برای خروج به جوجه کمک کرد و باید خودش به طور
طبیعی خارج شود. در صورت ایجاد خون ریزی می توان محل آن را با بتادین ضد عفونی
کرد.
تعیین درست جنسیت، موضوعی پر اهمیت برای پرورش دهندگان شتر مرغ تلقی می
شود. بسیاری از تولید کنندگان شتر مرغ زمان زیادی را برای جدا کردن پرندگان هم جنس
از دست می دهند. در اکثر حیوانات تفاوت های مختلفی در میان جنس نر و ماده مشاهده می
شود، اما این مسئله همواره در مورد پرندگان مصداق ندارد. در شتر مرغ تفاوت های جنسی
در پرندگان بالغ ظاهر می شود، بنابراین در صورتی که پرورش دهندگان شتر مرغ بخواهند
پرندگان جوان خود را بفروشند، تعیین جنسیت به موقع از اهمیت زیادی برخوردار خواهد
بود.
شتر مرغ تا حدود سن 8 تا 14 ماهگی هیچ علایم بیرونی جنسی از خود نشان نمی
دهد. در این سن شاه پر های شتر مرغ نر به رنگ سیاه در آمده و پرهای شتر مرغ ماده به
رنگ قهوهای متمایل به خاکستری باقی می ماند. در سن 10 ماهگی نوک جوجه های شتر مرغ
به تدریج به رنگ صورتی در می آید، در صورتی که نوک جوجه های ماده سیاه باقی می
ماند. با این حال، این شیوه روش مطمئنی برای تعیین جنسیت این پرنده نمی باشد، زیرا
شتر مرغ های ماده اغلب یک مرحله از شتر مرغ های نر عقب هستند.
اندام های جنسی
شتر مرغ تا رسیدن به مرحله بلوغ عموما کوچک باقی می مانند. تنها در فصل آمیزش بیضه
های پرنده به اندازه مشت یک انسان بالغ است و بلافاصله پس از آغاز نشستن روی تخم ها
یا در اوقاتی غیر از فصل تولید مثل به طرز قابل توجهی کوچک می شوند. در حدود سن 9
ماهگی و بعد از آن جنسیت شتر مرغ ها را می توان با کنترل آن ها در زمان ادرار کردن
و دفع فضولات تعیین نمود، هنگام انجام این امور آلت تناسلی شتر مرغ نر ظاهر می شود.
به طور کلی روش های مختلف تعیین جنسیت در شتر مرغ ها به شرح ذیل است:
تعیین جنسیت از طریق مقعد پرنده:در این روش پرنده های 6 تا 15 کیلوگرمی را می توان به صورت نشسته یا ایستاده و با همکاری یک یا دو نفر دستیار دیگر آرام نگه داشت. آزمون گر انگشت خود را وارد مخرج پرنده می کند و با حرکت دادن آرام آن در بدن پرنده تلاش می کند تا آلت تناسلی پرنده نر یا ماده را برای آزمایش بیرون بکشد. این آزمایش به ویژه در پرندگان بزرگتر از دقت بالایی برخوردار است. با کمی تجربه می توان زایده تناسلی نر را تشخیص داد. عدم وجود این زایده خبر از ماده بودن شتر مرغ می دهد. زایده تناسلی شتر مرغ نر شکلی تقریبا مخروطی دارد و ظاهر آن ورم کرده و به رنگ قرمز است.
تعیین جنسیت از طریق جراحی: در این شیوه یک دستگاه آندوسکوپ به داخل شکم پرنده وارد می شود تا غدد جنسی آن مشاهده شود. اگرچه این روش از صحت زیادی برخوردار است اما نیازمند استفاده از بیهوشی پرنده است. بنابراین خطر مرگ یا آسیب دیدگی ناشی از بیهوشی را به همراه دارد.
تعیین جنسیت از طریق
DNA: توالی DNA در هر موجود زنده با سایرین متفاوت
است. بنابراین با توجه به این که ممکن است شتر مرغ ها شبیه به هم به نظر آیند ولی
هیچ دو پرنده ای را نمی توان یافت که DNA یکسانی داشته باشند. لذا
انجام آزمایش DNA یکسانی
داشته باشند. لذا انجام آزمایش DNA برای تعیین جنسیت تمام
پرندگان و از جمله شتر مرغ مناسب است. پرندگان نر دارای دو کروموزوم جنسی یکسان به
نام کروموزوم (ZZ) می
باشند.
پرندگان ماده دارای یک کروموزوم Z و یک کروموزوم W به نام (ZW) هستند.
برای تعیین جنسیت از طریق
DNA یک نمونه خون از پرنده
گرفته شده و از آن نمونه DNA استخراج می شود. پس از طی چندین
فرآیند شیمیایی، ترکیب DNA
با یک برچسب رادیواکتیو (به نام سند یا Prob) مشخص می شود. این بر چسب تعیین می
کند که آیا کروموزوم از نوع ZZ یا ZW است و به عبارتی تعیین می کند آیا
پرنده نر و یا ماده است.
یکی از مهمترین ویژگی های تعیین جنسیت DNA صحت بالای آن (99 درصد) است. پرورش
دهندگان شتر مرغ می توانند نمونه های خون را از هر رده سنی حتی از جوجه های یک روزه
گرفته و نتیجه مناسب و درست را اخذ کنند.
برای انتقال جوجه شتر مرغ ها از مراکز
جوجه کشی به مراکز پرورش آن ها را در قفس های مخصوص قرار می دهند. جنس این قفس ها
معمولاً پلاستیکی است و کف آن در عین هموار بودن دارای اصطحکاک کافی برای ایستادن
راحت جوجه ها است. اگر جنس کف قفس ها مناسب نباشد جوجه شتر مرغ ها با مشکلات پا
مواجه می شوند.
قبل از شروع دوره جوجه کشی بعدی، ماشین جوجه کشی و تمام تجهیزات
آن باید کاملاً تمیز و ضد عفونی شوند. نظافت دستگاه، شامل پاک کردن تمام ذرات،
قطرات، پرزها و پرها و مواد اضافی از سینی و ماشین می باشد. در مرحله بعد داخل
ماشین و تجهیزات آن، مانند سینی ها و راک ها را می شویند. سینی ها را می توان با
محلول ضد عفونی و آب گرم شستو بعد آن ها را در آفتاب قرار داد تا خشک شوند. سپس آن
ها را داخل ماشین جوجه کشی که از قبل تمیز شده اند قرار داد و تمام ماشین را به
وسیله محلول ضد عفونی اسپری نمود تا تمیز شود. البته باید توجه داشت که در هنگام
شستشو روی تمام بخش های الکتریکی ماشین پوشیده شود.
در صورت استفاده از
فرمالدئید برای ضد عفونی دستگاه، این کار باید با احتیاط انجام شود و تمام منافذ
بسته باشند. برای هر متر مربع از سطح ماشین 40 سی سی فرمالین را با 20 گرم پرمنگات
پتاسیم مخلوط می کنند. این محلول باید 20 گرم پرمنگنات پتاسیم مخلوط می کنند. این
محلول باید 20 دقیقه در ماشین باقی بماند و سپس درب ماشین باز می شود.