جوجه کشی کبک

۱-خصوصیات عمومی کبک
کبک از راسته ماکیان است. رنگ آمیزی پر ها در این پرنده بسیار زیبا و چشم نواز است. کبک در طبیعت در دامنه کوه ها، بین صخره ها و تپه ماهور ها زندگی می کند. این پرنده دارای پرهای خاکستری و یا سفید است. پا ها و منقار کبک قرمز رنگ است و جنس نر و ماده به لحاظ شکل ظاهری تفاوت چندانی با یکدیگر ندارند.

از موارد تمایز دو جنس در کبک بزرگ تر بودن اندازه جثه و وزن کبک نر از کبک ماده است. سر کبک ماده بیضی شکل، اما سر کبک نر گرد و مدور است. (عکس های کبک را می توانید در گالری عکس این وبلاگ ببینید). همچنین در پشت پای کبک ماده و نر یک بر آمدگی (سیخک) است که در جنس نر این بر آمدگی بزرگ تر است. از دیگر نقاط تمایز بین جنس نر و ماده آن است که گردن کبک نر معمولاً باریک تر و سخت تر از کبک ماده بوده و ضخامت پاها در کبک نر بیشتر از جنس ماده است. کبک را می توان جزو پرندگان دارای جثه متوسط دسته بندی نمود. طول بدن این پرنده حدود ۳۰ تا ۳۵ سانتی متر و ارتفاع آن نیز حدود ۳۰ سانتی متر است. وزن پرنده بالغ در جنس نر از ۵۰۰ تا ۸۰۰ گرم و در جنس ماده از ۴۵۰ تا ۷۰۰ گرم متغیر است. کبک ها در طبیعت حدود ۱۵ سال عمر می کنند. کبک در چهارده هفتگی (سه ماه و نیم) به حداکثر بلوغ جسمی و در هفت ماهگی به بلوغ جنسی میرسد. و قدرت تولید مثل دارد. تخم کبک به رنگ سفید مایل به زرد و در برخی نژاد ها دارای لکه های کوچک قهوه ای است. شکل ظاهری تخم بیضوی، دوکی شکل و نوک تیز است. میانگین طول تخم ها ۴۲ میلی متر و عرض آن ها حدود ۳۱ میلی متر است. ضخامت پوسته تخم کبک حدود ۰۴۷/۰ میلی متر است.

۲-جوجه کشی طبیعی
جفت یابی و تولید مثل کبک ها در اواخر فصل زمستانو اوایل فصل بهار شروع می شود. این زمان درست مقارن با افزایش طول روز و افزایش زمان روشنایی است. در طبیعت معمولا نسبت پرنده نر و ماده یک به یک است. در اواخر زمستان و اوایل بهار گله کبک ها از هم گسسته شده و یک کبک نر با یک کبک ماده باهم به صورت جفت زندگی می کنند. این پدیده تا پایان فصل جوجه کشی ادامه یافته و پس از بزرگ شدن جوجه کبک ها گروه یا گله کبک ها مجدداً شکل می گیرد. کبک در شرایط طبیعی از اوایل اردیبهشت تا اواخر تیر تخم گذاری می کند. کبک های جوان در اوایل تخم گذاری تخم های کوچکی تولید خواهند کرد. همچنین در اولین دوره تخم گذاری کبک ها ممکن است تعداد تخم کمتری تولید کنند. قبل از شروع تخم گذاری کبک ها شروع به آشیانه سازی می کنند. کبک معمولاً آشیانه خود را با استفاده از شاخه های نازک درختان بر روی زمین و در بین صخره ها بنا می کند و کف آن را با استفاده از کلش و برگ می پوشاند.

کبک ماده پس از یک دوره تخم گذاری دچار کرچی شده و بر روی تخم ها می خوابد. در طبیعت هر کبک ماده حدود ۱۲ تا ۱۵ عدد تخم می گذارد و بر روی آن ها می خوابد. زمان طبیعی برای تبدیل تخم کبک به جوجه حدود ۲۴ روز (۲۳ تا ۲۵ روز) است. کبک ماده در این مدت دمای لازم برای گرم شدن تخم هارا فراهم کرده و به طور مرتب تخم ها را در جای خود چرخش می دهد. در این مدت کبک ماده برای دفع مدفوع و یا خوردن آب و غذا به صورت محدود آشیانه را ترک کرده و معمولا پرنده نر بر روی تخم ها می خوابد.

جوجه کبک ها از روز ۲۳ به بعد از تخم خارج می شوند. میانگین وزن جوجه های کبک که از تخم خارج شده اند حدود ۱۳ تا ۱۴ گرم می باشد و این به معنی آن است که اندازه جوجه کبک ها تقریبا یک سوم اندازه یک جوجه مرغ است. بنابر این جوجه کبک ها در بدو تولد بسیار ضعیف بوده و نیازمند مراقبت فراوانی هستند. معمولا جوجه ها یکی یکی و به تدریج از تخم خارج شده و خروج همه جوجه ها ممکن است ساعت ها به طول بیانجامد. اگرچه بدن جوجه کبک ها از پر پوشیده شده است اما این پوشش به صورت کامل نیست و مادر برای چندین هفته باید آن ها را در زیر بال و پر خود بگیرد. بدن جوجه کبک ها با استفاده از گرمای بدن مادر خشک شده و در این مرحله سفت می شود. معمولا در بهترین شرایط و به طور متوسط ۷۰ تا ۸۰ درصد تخم ها به جوجه تبدیل می شود. جوجه ها تا زمان پرواز در کنار مادر و در آشیانه می مانند و در این مدت تحت پرستاری شدید مادر قرار دارند و پس از آن زندگی مستقل خود را شروع می کنند.

۳-تشکیل گله مولد به منظور جوجه کشی مصنوعی
برای انتخاب گله مولد کبک راه کار های متعددی وجود دارد. خرید تخم نطفه دار، خرید جوجه های یک روزه و خرید نیمچه های آماده بلوغ و یا پرنده بالغ از جمله این راه کار ها است. برای کسانی که بخواهند برای اولین بار به پرورش کبک اقدام کنند خرید پرنده مولد شاید بهترین انتخاب باشد. اما در مورد افرادی که در زمینه پرورش کبک تجربه دارند می توان یکی از دو گزینه خرید جوجه یک روزه یا خرید تخم نطفه دار را پیشنهاد کرد.

در انتخاب هر یک از روش های سه گانه فوق احتمال انتقال بیماری و آلودگی به مزرعه مقصد وجود دارد. هر چند در صورت خرید تخم نطفه دار و ضد عفونی مناسب تخم ها این احتمال به حداقل می رسد. برای کاهش احتمال انتقال بیماری ها و اطمینان از خرید کبک های سالم توجه به درصد تلفات و نوع بیماری های ثبت شده در گله مبدأ ضرورت دارد. در تشکیل گله مولد و در صورت خرید جوجه یک روزه تعداد جوجه های خریداری شده نسبت به ظرفیت نهایی گله مولد باید حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد بیشتر باشد و در این محاسبات درصد تلفات طبیعی گله و یا نقص احتمالی کبک ها پس از بلوغ جنسی باید مدنظر قرار گیرد. در صورت خرید تخم نطفه دار نیز تعداد تخم های خریداری شده باید ۲۵ تا ۳۰ درصد بیش از ظرفیت نهایی گله مولد باشد. این مقدار به دلیل در نظر گرفتن درصد تخم های هچ نشده و احتمال تلفات بعد از جوجه کشی کبک ها است که موضوعی طبیعی و رایج است.

براساس توصیه های علمی و عملی بهترین نسبت کبک های نر به کبک های ماده در گله مولد ۱ به ۳ و یا ۱ به ۴ است. بنابراین باید یک سوم تا یک چهارم از یک گله کبک را پرنده های نر و ما بقی را پرنده های ماده تشکیل دهند. کبک های نر و ماده می توانند از ابتدای تولد با هم و یا جدا از هم نگهداری شوند. قبل از بلوغ جنسی باید نسبت پرنده های ماده به نر تنظیم شود و از آن جا که نسبت جنسی پرنده های نر و ماده در زمان تولد با هم برابر است، لذا باید بخشی از پرنده های نر را از ما بقی جدا کرده و از سالن خارج نمود تا نسبت ۱ به ۴ یا ۱ به ۳ در بین جنس نر و ماده برقرار باشد. در این زمان حذف ماده ها تنها بنا بر اجبار و در صورت وجود نقص عضو و یا ضعف پرنده انجام می شود. در صورتی که پرنده های نر و ماده در سالن های مجزا نگهداری شوند برای انتقال آن ها به سالن مشترک باید کبک های نر به کبک های ماده ملحق شوند و بهتر است این کار در هنگام شب انجام شود تا بین نر ها و ماده ها جنگ رخ نداده و سریعتر به یکدیگر و محیط جدید عادت کنند.

برای افزایش راندمان تولید تخم و باروری در کبک های مولد می بایست آن ها را در در جایگاه مطلوب و به روش مناسب پرورش داد. در این باره تامین سالن پرورش استانداردی که دارای مساحت مناسب، تهویه، دما و نور کافی و دارای بهداشت باشد در اولویت است. کبک های مولد ممکن است در سیستم بستر و یا قفس پرورش یابند. در سیستم بستر باید آشیانه های متعدد و به تعداد کافی در بخش های مختلف سالن پیش بینی شود تا کبک های ماده در نقاط پراکنده و غیر قابل پیش بینی تخم گذاری نکنند. برای تعیین تعداد آشیانه لازم در سیستم بستر معمولا ً به ازای هر ۳ عدد کبک مولد یک آشیانه تخم گذاری در نظر می گیرند. این در حالی است که فرض کنیم کبک های ماده در یک روز تخم گذاری کرده و تخم های تولید شده سه بار در روز جمع آوری شوند. اگر تخم ها دو بار در روز جمع اوری شوند باید تعداد آشیانه بیشتری در گله پیش بینی کرد. در این حالت بهتر است به ازای دو پرنده مولد یک آشیانه تخم گذاری در نظر گرفت. برای جلوگیری از شکستن تخم ها معمولاً کف آشیانه ها را با استفاده از خاک نرم و یا پوشال و کاه می پوشانند. استفاده از پوشال و کاه آلوده ممکن است خطر سرایت میکروب ها به پوسته تخم را افزایش دهد. استفاده از اسفنج و ابر نیز در این باره می تواند مفید باشد. کف آشیانه باید نسبت به لبه آن گود باشد تا تخم ها از آشیانه خارج نشوند. برخی کبک ها به شکستن کبک ها و خوردن تخم ها عادت دارند، لذا جمع آوری سریع تخم ها و قرار دادن تخم های مصنوعی در آشیانه ها می تواند از این عادت پرندگان جلوگیری کند. در صورت پرورش کبک های مولد بر روی بستر باید در هر متر مربع از سالن تعداد ۲ تا ۳ قطعه کبک مولد پرورش یابد. در سیستم قفس به ازای هر 4 الی 5 قطعه کبک مولد حدود یک متر مربع قفس در نظر می گیرند. قفس ها ممکن است دو طبقه و یا چند طبقه باشند. ارتفاع هر قفس را معمولا ۴۰ سانتی متر در نظر می گیرند تا کبک ها امکان جست و خیز کمتری داشته باشند.

مدیریت گله مولد به لحاظ کمیت و کیفیت تخم های تولید شده برای جوجه کشی یسیار اهمیت دارد. مواردی نظیر نسبت پرنده نر به ماده، تامین شرایط محیطی مناسب نظیر دما، رطوبت، تهویه، برنامه نور دهی و تغذیه پرندگان نر و ماده در این رابطه از مهمترین مباحث می باشند. کم یا زیاد بودن نسبت کبک های نر به کبک های ماده، بیماری، عدم بلوغ، و یا افزایش سن پرندگان نر و ماده در گله های مولد ممکن است باعث کاهش باروری تخم ها شود.

متوسط میزان مصرف خوراک در کبک بالغ روزانه ۲۵ تا ۳۰ گرم است. دان مصرفی هر پرنده تا رسیدن به بلوغ جسمی حدود سه کیلو گرم و تا بلوغ جنسی ۵ کیلو گرم است. سطح اشتهای کبک ها با میزان دما ، نور و تهویه موجود در سالن مرتبط است و در صورتی که این شرایط برای کیک ها فراهم نشود، مصرف غذای آن ها کاهش یافته و در نتیجه تولید تخم نیز کاهش می یابد . علاوه بر این بالا رفتن دما بر فعالیت تولید مثلی پرندگان و ترشح هورمون های جنسی آن ها به صورت مستقیم اثر منفی داشته و تولید تخم مرغ های نطفهخ دار را کاهش می دهد. دمای مناسب برای پرورش گله مولد در دامنه ۱۵ تا ۲۲ درجه سانتی گراد تغییر می کند. رطوبت منایب برای کبک های مولد ۶۰ تا ۷۰ درصد و مقدار تهویه لازم ۵ متر مکعب در هر ساعت به ازای یک پرنده است.

در پرورش کبک مولد علاوه بر تامین تهویه، دما، رطوبت و تغذیه مناسب، تنظیم برنامه نور دهی منظم ضروری است. معمولاً پس از ۲۰ هفتگی جوجه کبک ها را به مدت ۸ هفته وارد دوره محدودیت نوری کرده و همزمان برای آن ها محدودیت خوراکی ایجاد می کنند. این برنامه برای تاخیر در بلوغ جنسی کبک های ماده و رسیدن به ظرفیت جسمی و شرایط بدنی مناسب پرندگان برای تخم گذاری لازم و ضروری است. پس از ۲۸ هفتگی و در دوره تخم گذاری تامین ۱۴ تا ۱۶ ساعت روشنایی به شدت ۱۰ تا ۱۵ لوکس نور برای کبک ها در سالن پرورش مناسب است. دوره تخم گذاری کبک ها تقریباً ۴ ماه طول می کشد و همزمان با کاهش تخم گذاری در گله مجدداً با ایجاد محدودیت در ساعات روشنایی و کاهش شدت نور، پرندگان را برای یک مدت ۲ ماهه وارد برنامه تولک بری اجباری می کنند. در این دوره کبک ها برای دوره تخم گذاری بعدی آماده شده و ذخایر بدنی خود را بازیابی می کنند و به تدریج ساعات روشنایی آن ها آفزایش می یابد تا در پایان ۲ ماه به همان ۱۴ ساعت در روز برسد.

۴-جمع آوری و نگهداری تخم در گله مولد
در حالی که در طبیعت هر کبک ماده حدود ۱۲ تا ۱۵ عدد تخم می گذارد، اما در پرورش تجاری و صنعتی از هر کبک ماده پس از سن بلوغ می توان ۳ تا ۴ سال تخم گیری کرد و در مدت یک سال تخم گذاری از هر کبک ماده ۳۵ تا ۶۰ عدد تخم به دست آورد. در شرایط پرورش صنعتی دوره تخم گذاری کبک های مولد در هر سال 2 مرتبه و در هر دوره حدود ۴ ماه است. تحریک مجدد کبک ها به تولید تخم با استفاده از برنامه های نوردهی و تحریک نوری کبک های مولد امکان پذیر است.

کبک ها پس از هفت ماهگی شروع به تخم گذاری می کنند. تولید و جمع آوری تخم های نطفه دار از روز های اول تخم گذاری گله امکان پذیر است. اما به دلیل کوچک بورن تخم ها در روز های اول و فراوانی تخم های بدومن نطفه ممکن است درصد جوجه در آوری آن ها پایین باشد. برای سهولت جمع آوری تخم کبک ها باید در سیستم بستر قبل از شروع تخم گذاری گله، آشیانه های متعددی در بخش های مختلف سالن پیش بینی کردتا کبک ماده به خوابیدن و تخم گذاری در این آشیانه ها عادت کنند. اگر تعداد آشیانه ها کم باشد ممکن است برخی کبک ها در نقاط پراکنده و غیر قابل پیش بینی تخم گذاری کنند که این موضوع جمع آوری تخم ها را مشکل تر می کند. کبک های ماده در ساعات متفاوتی از روز تخم گذاری می کنند، لذا تخم ها باید طی چند مرحله از آشیانه ها جمع آوری شوند. تعدادی از منابع تعداد دفعات جمع آوری تخم ها را به مقدار سه بار در روز مناسب می دانند. در صورتی که دمای هوا خیلی بالا و یا خیلی پایین باشد (در زمستان و یا تابستان) احتمال فساد تخم کبک ها بیشتر است و لذا باید دفعات جمع آوری تخم ها را به 5 تا 6 بار در روز افزایش داده و پس از جمع آوری، تخم ها را در دما و شرایط مناسب نگهداری کرذ.

جمع آوری تخم ها به دفعات متعدد در طول شبانه روز علاوه بر حفظ سلامت جنین از کثیف شدن تخم ها و یا نوک زدن تخم ها توسط سایر پرندگان جلوگیری می کند. اگر پرندگان مولد در قفس نگهداری شوند جمع آوری تخم ها آسان تر بوده و معمولا ً تخم های تمیز تر و سالم تری تولید می شوند، اما در سالن هایی که در آن پرندگان بر روی بستر پرورش می یابند، احتمال آلودگی پوسته تخم مرغ بیشتر است.

آلودگی سطح پوسته صرفاً صرفاً به معنی آلودگی ظاهری و قابل مشاهده نیست بلکه در بسیاری از موارد سطح پوسته در ظاهر بسیار تمیز و عاری از آلودگی خارجی است، اما میکروب ها و دیگر موجودات ذره بینی سطح پوسته را آلوده می کنند. نفوذ میکروب ها به داخل تخم باعث آلودگی و مرگ جنین در حال رشد شده و درصد جوجه در آوری آن را کاهش می دهد.

پس از جمع آوری تخم ها از سالن و قبل از قرار دادن آن ها در دستگاه جوجه کشی باید تخم ها را تمیز و ضد عفونی کرد. برای تمیز کردن آلودگی های خارجی و مدفوع از روی پوسته تخم ها استفاده از یک فرچه یا قلم موی نرم باید استفاده کنند. برای اطمینان بیشتر بعضی از پرورش دهندگان تخم ها را می شویند. برای شستشوی تخم ها باید آن ها را برای حداکثر ۳ دقیقه در آب ولرم غوطه ور نمود. افزودن مواد ضد عفونی کننده تجاری و استاندارد به آب آثر پذیری ضد عفونی و نظافت تخم ها را افزایش می دهد. پس از شستشو و نظافت تامام تخم ها خشک می شوند. برای اطمینان بیشتر از نظافت تخم ها آن ها را ضد عفونی می کنند. ضد عفونی معمولاً با استفاده از گاز فرمالدئید انجام می شود. گازدهی تخم ها ممکن است در اتاق ذخیره تخم انبار شود. به این منظور به ازای هر مکتر مکعب فضای سالن ۲۰ گرم پرمنگنات پتاسیم و ۳۵ تا ۴۰ میلی متر فرمالین ۴۰ درصد را با هم مخلوط می کنند. ضد عفونی تخم ها را معمولا ً هنگام چیدن آن ها در دستگاه جوجه کشی نیز انجام داد. در این صورت گاز دهی تخم ها باید حداگثر تا ۱۲ ساعت بعد غاز قرار دادن تخم ها در داخل دستگاه جوجه کشی انجام شود. در بعضی از مراکز که مدت انبار کردن تخم ها طولانی است برای اطمینان بیشتر تخم ها را هنگام انبار کردن و هنگام قرار دادن در دستگاه جوجه کشی ضد عفونی می کنند. حداقل زمان تخم گذاری به تخم ها ۲۰ دقیقه و حداقل رطوبت ۷۵ تا ۸۰ درصد است. دمای اتاق گازدهی باید بین ۲۰ تا ۳۰ درجه سانتی گراد باشد تا تاثیر گازدهی افزایش یابد. برای ذخیره کردن تخم کبک، آن ها را در سینی های مسطح و یا راک های مخصوص قرار می دهند. نحوه چینش تخم ها در سینی به نحوی است که انتهای پهن آن ها به سمت بالا قرار می گیرد. حداقل و حداکثر دمای مجاز برای نگهداری تخم های جوجه کشی بین ۴/۴ تا ۲۰ درجه سانتی گراد است. دمای مناسب برای نگهداری تخم های مورد استفاده در جوجه کشی در پرورش کبک ۱۲ تا ۴۱۵ درجه سانتی متر است. اگر مدت زمان انبار کردن تخم ها تا دو هفته پس از تخم گذاری باشد، دمای نگهداری برای انبار ۱۵ در جه سانتی گراد و اگر زمان انبار داری بیش از ۲ هفته باشد، دمای نگهداری باید حدود ۱۲ درجه سانتی گراد و رطوبت در حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد باشد. از دیگر عوامل مهم در ذخیره سازی موقت تخم ها تامین تهویه کافی است. به این منظور استفاده از فن های مکانیکی و یا تهویه طبیعی با استفاده از پنچره کافی در انبار ذخیره تخم ها قابل توصیه خواهد بود. از تابش مستقین نور خورشید به تخم ها در مدت انبار داری باید اجتناب شود. به طور کلی تخم ها باید در محوطه ای نگهداری شوند که شرایط محیط بیرون یبر آن ها کمترین تاثیر را داشته و بتوان شرایط نگهداری تخم ها از جمله دما، رطوبت و تهویه را به خوبی کنترل نمود.

چرخاندن روزانه تخم هایی که برای کمتر از ۶ روز در انبار نگهداری می شوند،ذ ضرورتی ندارد، ام اگر تخم ها بیش از ۶ روز در انبار نگهداری شوند، باید آن ها را در جای خود بصورت روزانه چرخش داد. این کار از چسبیدن جنین به پوسته تخم ممانعت می کند و درصد جوجه در آوری تخم ها را افزایش می دهد.

تخم های بسیار بزرگ یا بسیار کوچک برای جوجه کشی مناسب نیست. تخم جوجه کشی باید شکل و ظاهر مناسبی داشته باشد. بر اساس منابع علمی، مانند بسیاری از پرندگان کیفیت جوجه های کبک سر از تخم بیرون آورده با اندازه، وزن، شکل و کیفیت تخم ها ارتباط دارد. تخم های تولید شده از گله های جوان معمولاًکوچک تر بوده و وزن آن ها نسبت به وزن مناسب تخم های جوجه کشی پایین تر است و لذا این گونه تخم ها برای استفاده در جوجه کشی منسب نیستند. اندازه و وزن جوجه ها با وزن تخم اردک ارتباط دارد. تخم های کوچک فاقد مواد مغذی لازم برای رشد جنین بوده و بنابراین جوجه های تولید شده از این گونه تخم ها، ضعیف، کم وزن و در بیشتر موارد ناقص به دنیا می آیند. معمولا تخم هایی که ورن آن ها در محدوده ۱۹ تا ۲۳ گرم قرار دارد نسبت بعه سایر تخم ها برای جوجه کشی مناسب هستند. تخم های بد شکل و خیلی دراز یلا خیلی گرد برای جوجه کشی مناسب نیستند. تخم های ترک خورده از همان ابتدا باید از مابقی جدا شده و حذف شوند.

۵-چیدن تخم ها در دستگاه ستر
مدت زمان لازم برای جوجه کشی مصنوعی حدود ۲۴ روز است. در برخی موارد نظیر بزرگ تر بودن تخم ها از حد معمول، استفاده از تخم های کهنه و در انبار مانده و در انبار مانده و یا کاهش دمای ستر و هچر به پایین تر از دمای مناسب، زمان جوجه کشی اندکی بیش از ۲۴ روز بوده و جوجه کبک ها دیرتر به دنیا می آیند. برای جلوگیری از شیوع بیماری های عفونی کعه منشأ آن آلودگی احتمالی تخم مرغ ها می باشد، دز همان ساعت اول و پس از چیدن تخم ها باید با استفاده از گاز فرمالید دستگاه جوجه کشی و تخم ها را ضد عفونی نمود. گاز فرمالدئید از ریختن محلول فرمالین ۴۰ درصد بر روی پر منگنات پتاسیم تولید می شود. از انتقال تخم های تازه و نخم هایی که فقط چند ساعت از تولید آن ها گذشته به داخل دستگاه انکوباتور باید خودداری نمود. در این رابطه توصیه می شود تا تخم ها بین ۱۸ تا ۲۴ ساعت در محل مناسبی نگهداری شده و سپس به دستگاه منتقل شوند. برای جلوگیری از وقوع شوک حرارتی به تخم ها و قبل از چیدن آن ها در دستگاه ستر باید دما از ۱۵ درجه سانتی گراد به مرور زمان به ۲۷ درجه سانتی گراد نزدیک شود. به این منظور تخم ها به مدت ۶ تا ۱۲ ساعت در دمای ۲۵ درجه سانتی گراد نگهداری می شوند.

نحوه نگهداری تخم ها در این مدت و همچنین در دستگاه جوجه کشی به نحوی است که انتهای پهن تخم ها باید به سمت بالا قرار گیرد و تخم ها به صورت مایل در محل خود استقرار یابند. ممکن است مراحل ستر و هچر در یک دستگاه انکوباتور و یا در دو دستگاه مجزا انجام شود. امروزه انواع ماشین های جوجه کشی با ظرفیت های مختلف توسط شرکت های تجاری ساخته و به بازار عرضه می شوند. برای جلوگیری از چسبیدن جنین به پوسته باید تمام تخم ها طی ۲۱ روز اول جوجه کشی حداقل 3 بار در روز حول محور عمودی خود چرخانده شوند. چرخش تخم ها در دستگاه هچر و طی ۳روز آخر جوجه کشی به دلیل رشد کامل جنین و رفع خطر چسبندگی لزومی ندارد.

در مدت جوجه کشی باید دما، رطوبت و تهویه کافی توسط دستگاه جوجه کشی تامین شود. دمای مورد نیاز برای جوجه کشی کبک طی سه هفته اول حدود ۵/۳۷ درجه سانتی گراد است و در ۴ روز آخر به ۳۷ درجه سانتی گراد می رسد. درصد رطوبت نسبی در ۲۰ روز اول جوجه کشی در دستگاه ستر باید حدود ۵۵ درصد و پس از آن تا ۲۴ روزگی و در دستگاه هچر باید حدود ۷۵ درصد باشد. برای دفع دی اکسید کربن اضافی و تامین اکسیژن کافی، باید سیستم تهویه مناسب در دستگاه انکوباتور و همچنین در سابن های نگهداری دستگاه ستر و هچر پیش بینی شود. حجم تهویه در دستگاه و سالن هجر حدود 3 برابر هوای مورد نیاز در سالن هچری است. به عنوان مثال به ازای هر ۱۵۰۰ عدد تخم کبک در سن ۱ الی ۲۰ روزگی، ۱۰ متر مکعب هوای تازه در هر ساعت مورد نیاز است. در حالی که در سالن هچر و برای سنین ۲۱ تا ۲۴ روزگی این مقدار به ۳۰ متر مکعب در هر ساعت می رسد. در سالن نگهداری جوجه های یک روزه حجم هوای مورد نیاز بازهم افزایش یافته و به ازای هر ۱۵۰۰ عدد جوجه یک روزه کبک 50 مترمکعب هوا در هر ساعت مورد نیاز است. جهت حرکت هوا باید بصورتی باشد که هوا از سمت سالن ستر به سمت سالن هچر و از آن جا به سمت اتاق شستشوی ماشین آلات که آلوده ترین بخش یک مرکز جوجه کشی است، جریان یابد.

۶-کندلینگ (نوربینی تخم ها)
به طور طبیعی برخی از تخم ها فاقد نطفه اند. فراوانی تخم های بدون نطفه در گله های جوان و در اوایل تولید مثل بیشتر است و رفته رفته تخم های بدون نطفه در گله کم می شود. برای افزایش بهره دهی جوجه کشی و پرهیز از دوباره کاری و اتلاف وقت و سرمایه معمولاً تخم کبک ها در روز پنجم تا هفتم جوجه کشی مورد بازرسی قرار می گیرد تا از نطفه دار بودن آنم ها اطمینان حاصل شود. به این منظور تخم ها در مقابل نور قرار گرفته و وجود جنین در آن ها تأیید می شود. در این مرحله تخم های بدون نطفه از دستگاه خارج شده و حذف می شوند.

به مجموع ای مراحل در اصطلاح کندلینگ می گویند.کندلینگ می تواند با استفاده از یک چراغ قوه ساده و یا با استفاده از دستگاه های مخصوص کندلینگ هنجام شود. در هنگام نور بینی با استفاده از لامب یا چراغ قوه باید از تماس مستقیم لامب با چراغ ها جلوگیری شود تا در اثر شوک حرارتی به جنین آسیب نرسد.

۷-چیدن تخم ها در دستگاه هچر
تخم کبک به مدت ۲۱ در دستگاه ستر و در دمای ۵/۳۷ درجه با رطوبت ۵۵ در صد نگهداری شده و پس از آن به سالن هچر منتقل می شود. در صورتی که عملیات ستر و هچر در یک دستگاه واحد انجام شود، باید از روز ۲۱ به بعد دما و رطوبت دستگاه با توجه به شرایط هچ تنظیم شود. در این زمان دمای لازم برای هچ تخم ها حدود ۳۷ درجه و درصد رطوبت معادل ۷۵ درصد می باشد. برای انتقال تخم ها به دستگاه هچر باید مقدمات لازم برای این کار از پیش فراهم شده باشد. دستگاه هچر مورد استفاده باید از قبل شستشو و ضدعفونی شده و از هر لحاظ بهداشتی و تمیز باشد. سیستم های تامین حرارت، رطوبت و به خصوص تهویه دستگاه از قبل کنترل شده و باید از سلامت آن ها اطمینان حاصل نمود. میزان گاز دی اکسید کربن موجود در دستگاه هچر در جوجه کشی کبک ها اثر منفی داشته و بر اساس توصیه منابع علمی مقدار این گاز در دستگاه هچر نباید از ۵/۰ تا ۱ درصد بیشتر باشد. وجود گاز دی اکسید کربن برای هچ موفق تخم ها الزامی است، زیرا وجود این گاز باعث ایجاد حالت خفگی در جوجه شده و جوجه را وادار به شکستن پوسته می کند. با توجه به شرایط گله، اندازه و وزن و همچنین طول عمر تخم ها ممکن است برخی جوجه ها زودتر از بقیه و در روز ۲۳ انکوباسیون سر از تخم بیرون بیاورند. به طور کلی در شرایط طبیعی باید تمام جوجه ها طی ۲۴ ساعت پس از اولین هچ و در پایان روز ۲۴ سر از تخم بیرون بیاورند.

سوال مهم و اساسی در مدیریت هچ آن است که چه زمانی جوجه ها از دستگاه هچ خارج می شوند؟ برخی منابع بهترین زمان بیرون کشیدن جوجه ها را زمانی می دانند که هنوز بدن ۵ درصد از جوجه ها خشک نشده است. بیرون کشیدن جوجه ها در این زمان باعث می شود تا جوجه هایی که در روز ۲۳ و ساعاتی قبل از مابقی جوجه ها هچ شده اند، آب بدن خود را در محیط بیرون از دست نداده و در اصطلاح بدن آن ها دهیتراته نشود.چند عامل اصلی در طول دوره جوجه کشی و همچنین در زمان خروج جوجه ها از تخم موثرند. از جمله مهمترین این عوامل می توان به نوع نژاد کبک، دمای ستر و هچر، اندازه، وزن وسن تخم های چیده شده در دستگاه اشاره کرد.البته تفاوتی که در دستگاه انکوباتور ساخت شرکت های مختلف نیز وجود دارد می تواند بر این عامل موثر باشد. در صورت طولانی شدن زمان نگه داری تخم های کبک، پایین بودن دمای دستگاه ستر و هچر، بزرگ بودن اندازه تخم ها و یا تولید تخم ها از گله مولد پیر، ممکن است دوره جوجه کشی اندکی بیشتر از مقدار معمول یا ۲۴ روز باشد. در نقطه مقابل اگر دمای دستگاه های جوجه کشی اندکی بیشتر از مقدار لازم (۵/۳۷ درجه سانتی گراد) باشد، تخم ها کوچکتر از مقدار معمول بوده و یا از گله مولد جوان تولید شده باشند، در این صورت ممکن است جوجه ها اندکی زودتر از موعد مقرر سر از تخم بیرون بیاورند.

اگر جوجه ها در زمان لازم هچ شده باشند، نباید برای بیرون کشیدن آن ها شتاب کرد و باید صبر کرد تا جوجه ها کاملا هچ شوند. زمان بیرون آمدن از تخم به قدرت و توانایی جسمس جوجه در شکستن پوسته بستگی دارد. در این هنگام جوجه ها همزمان با تلاش برای خروج از تخم مدتی به استراحت می پردازند و دوباره برای خروج از تخم تلاش می کنند. زمان خروج جوجه ها بین ۱۰ تا ۲۰ ساعت طول می کشد. اگر زمان هچ بیش از ۲۰ ساعت شد، آنگاه می توان تخم های شکسته را بررسی نموده و به جوجه های ضعیف برای خروج از تخم کمک نمود.

۸-عملیات بعد از جوجه کشی
پس از خارج شدن جوجه ها از تخم و انتقال آن ها از دستگاه هچر به سالن نگهداری جوجه ها، معمولا عملیات متعددی نظیر تشخیص کیفیت و درجه بندی جوجه ها، واکسیناسیون، تعیین جنسیت و انتقال آن ها به کارتن های حمل برای انتقال به سالن های پرورش انجام می شود. بر اساس برخی از منابع حدود ۲ تا ۳ درصد جوجه نا مطلوب در بین جوجه های از تخم بیرون آمده طبیعی است، اما در صورت مشاهده مقادیر بالا تر حتما باید دنبال بررسی علت آن بود. وزن جوجه یکی از مهمترین عوامل تعیین کیفیت آن است. میانگین وزن جوجه های تازه مولد شده در کبک بین ۱۳ تا ۱۴ گرم است. جوجه های کوچکتر معمولاً ضعیف تر بوده و خوب رشد نمی کنند و درصد تلفات آن نیز بالاتر است.

یکی از مهمترین موارد در نگهداری موقت جوجه ها توجه به بهداشت سالن، رطوبت و تهویه آن است. کاهش رطوبت و خشک بودن اتاق نگهداری جوجه ها باعث آز دست رفتن آب بدن آن ها شده و آن ها را دچار بیماری های تنفسی و مرگ می کند. افزایش بیش از حد دما نیز باعث تشدید این موضوع می شود. دمای مطلوب برای نگهداری جوجه ها بین ۲۵ تا ۳۰ درجه سانتی گراد است. رطوبت مناسب باید حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد باشد و حجم هوای لازم به ازای هر ۱۵۰۰ قطعه جوجه ۴۰ تا ۵۰ متر مکعب در هر ساعت است. پس از انتقال جوجه ها از هچر، دمای محل نگهداری موقت آن ها ّرای ۳ روز اول باید در حدود ۳۳ درجه سانتی گراد تنظیم شود و در هر ۳ روز دما ۱ درجه کم می شود تا به دمای ۲۵ درجه سانتی گراد برسد و این دما در دوره پرورش ثابت می ماند.

معمولاً در مراکز تولید جوجه یک از دو نوع واکسن ‌B1 و لاسوتا استفاده می شود. واکسن B1 در سن یک هفتگی از طریق آب آشامیدنی به صورت خوراکی ارائه شده و واکسیناسیون لاسوتا در سن ۳۰ روزگی انجام می شود. واکسن لاسوتا در صورت نیاز می تواند به صورت ماهیانه تکرار شود.

تعیین جنسیت کبک از روی نشانه های ظاهری حتی در پرندگان بالغ نیز بسیار دشوار است و نیاز به تجربه دارد. در جوجه کبک ها عملا تعیین جنسیت ممکن نیست مگر با استفاده از آزمایش DNA که در مراکز پرورش شاید چندان مقرون به صرفه نباشد. بازدید مقعد پرنده و وجود زائده تولید مثلی موجود در کلوآک پرنده نر نیز فقط در نیمچه ها (۵ ماهگی) و پرندگان بالغ امکان پذیر است و در جوجه های یک روزه چندان قابل اعتماد نیست.

در صورت انتقال تخم ها از دستگاه ستر و یا خروج جوجه ها از دستگاه هچر باید در اولین زمان ممکن دستگاه را شسته و نظافت کرد. بنابراین لازم است تا ابتدا شانه ها و بخش های متحرک دستگاه به سالن شستشو منتقل شده و بقایای پوست تخم و آلودگی نظایر آن از اتاقک دستگاه خارج شود. همچنین تمام ظروف، ابزارآلات و وسایل و گاری های حمل و نقل مورد نظافت و شستشو قرار می گیرند. پس از شستشو و نظافت سالن ها و ماشین آلات جوجه کشی باید همه آن ها ضد عفونی شوند. استفاده از مواد شوینده کلره و یا گازدهی سالن ها از روش های متداول است که در مورد تمام موسسات جوجه کشی عمومیت دارد.