توليدكنندگان تخم مرغ سعي براين دارند كه در كوتاهترين زمان و با صرف كمترين هزينه بيشترين تعداد تخم مرغ را با كيفيت بالا و اندازه مناسب از مرغ ها بدست آورند. در اين خصوص برنامه هاي تغذيه اي و مديريتي متعددي وجود دارد كه بر روي سودآوري مؤثر مي باشند.
    بسته به نژاد و فصل، شروع توليد تخم مرغ در طيور تخمگذار، از 18 تا 22 هفتگي آغاز مي گردد و سيكل تخمگذاري 12 ماه طول مي كشد. 8-6 هفته بعد از شروع توليد گله به پيك 90 درصدي مي رسد گله بعد از 12 ماه به 65 درصد خواهد رسيد. در طول تغييرات مرحله توليد و كاهش تدريجي، تغييراتي در وزن تخم مرغ نيز حاصل ميگردد، هرآنچه كه بتواند بر توليد گله تاثير بگذارد بايد مورد بررسي قرار گيرد. مطالعه سابقه گله نيز در اين امر مهم است. مصرف غذا، كيفيت و كميت مصرف آب، شدت و مدت روشنايي، آلودگي هاي انگلي، بيماريها، مديريت و فاكتورهاي محيطي، همگي بر سايز تخم مرغهاي توليدي يك گله مؤثر مي باشد.
    
    فاكتورهاي تاثيرگذار روي سايز تخم مرغ
    • نژاد
     از آنجايي كه سايز تخم مرغ تحت توارث خيلي بالايي ست (50 – 40 درصد ) انتخاب ژنتيكي فاكتور مهمي براي تعيين سايز تخم مرغ است.
    • وزن مرغ
    مهمترين عامل دستيابي به وزن تخم مرغ دلخواه، وزن بدن هنگام بلوغ است كه تحت تاثير فاكتورهاي مديريتي زيادي شامل برنامه هاي نوري و نوك چيني و از همه مهمتر تغذيه ست. در سال 1989 ليسون و سامرز نشان دادند كه رشد پولت ها در نيمه اول رشد به پروتئين و در نيمه دوم دوره رشد به انرژي بستگي دارد. همچنين آنها نشان دادند كه به ازاي هر 45 گرم وزن بيشتر در 18 هفتگي تقريبا ً 5/0 گرم سايز تخم مرغ افزايش مي يابد.
    
    • تغذيه
    تغذيه تاثير زيادي روي سايز تخم مرغ دارد. به نظر مي رسد چربي و پروتئين خوراك بيشترين تاثير را روي سايز تخم مرغ دارند.
     مهمترين مواد مغذي مؤثر در كنترل سايز تخم مرغ : اسيد لينولئيك، پروتئين ها بخصوص متيونين، كولين، فوليك اسيد، ويتامين12B و كلسيم خوراك است كه كمبود يكي يا مجموعه اي از اين مواد مغذي در جيره باعث كاهش سايز تخم مرغ مي شود. كاهش پروتئين و متيونين و كولين جيره در صورت وجود فوليك اسيد و ويتامين12B كافي در جيره باعث كاهش وزن تخم مرغ و بهبود كيفيت پوسته مي شود .
    ويتامين12B روي توليد تخم مرغ اثر معني داري ندارد اما وزن تخم مرغ را افزايش مي دهد.
    در مارس 1992،Don Bell و Ralph Ernstگزارش كردند زماني كه متيونين خوراك 30% يا مجموع متيونين و ليزين 15% بالاتر از استانداردشان باشند گله اندازه تخم مرغ 5/7- 3/6 گرم را در 40-18 هفتگي حفظ مي كنند.
    Kavous Keshavarz گزارش كرد كه در پولت هاي سبك وزن با افزايش 20- 17 درصدي پروتئين خام، وزن تخم مرغ حدود 1 گرم افزايش مي يابد. همچنين با جايگزيني 4 -3% چربي بجاي كربوهيدرات براي مقدار كالري يكسان سايز تخم مرغ حدود 1 گرم افزايش مي يابد.
    لينولئيك اسيد در بهبود سايز تخم مرغ موثر است. مصرف 1100 ميلي گرم لينولئيك اسيد براي هر مرغ در روز روي سايز تخم مرغ و توليد آن اثر بهينه دارد.
    • كلسيم
    كلسيم تاثير قابل توجهي روي سايز تخم مرغ دارد وقتي كلسيم جيره كم باشد مرغ براي جبران اين كمبود ، غذايي بيشتري مصرف مي كند. افزايش سطح كلسيم جيره غذايي روي توليد تخم مرغ و اندازه آن بصورت تصاعدي تاثير مي گذارد. با افزايش سطح كلسيم جيره از 6/2 تا 6/3 درصد توليد تخم مرغ از 6/77 به 1/83 درصد افزايش مي يابد ( 5/5 درصد افزايش توليد) و نيز وزن تخم مرغ از 5/49 به 4/54 گرم به ازاي هر مرغ اضافه مي گردد. افزايش بيش از حد كلسيم در جيره غذايي باعث افزايش توليد و وزن تخم مرغ نمي شود.
    پس با تغييرات تغذيه اي، كنترل سايز تخم مرغ ممكن است ولي اينكار بايد با احتياط انجام شود تا روي توليد تخم مرغ اثر منفي نداشته باشد.
    • برنامه هاي نوري
    برنامه تحريك نوري تاثير افزايشي در سايز تخم مرغ دارد. روش مؤثر براي تاخير بلوغ و افزايش سايز تخم مرغ استفاده از برنامه نوري كاهشي طي دوره رشد است، آزمايشي در آلمان يك برنامه نوري با 8 ساعت نور مداوم از 3 تا 16 هفتگي و شروع تحريك نوري در 19 هفتگي را با يك برنامه تاخيري نور كمتر از 8 ساعت تا 13 هفتگي و شروع تحريك در 19 هفتگي را مقايسه كرد. در برنامه تاخيري، توليد 11- 10 روز به تاخير افتاد و به ازاي هر مرغ 8-7 عدد تخم مرغ كاهش يافت ولي متوسط وزن تخم مرغ سفيد و قهوه اي به ترتيب 7/1 و 5/1 گرم افزايش يافت.اين آزمايش نشان داد كه توليدكنندگان مي توانند از برنامه نوري براي رسيدن به تخم مرغهاي كوچكتر و بزرگتر استفاده كنند.
    روش جديدتر ديگر براي به تاخير انداختن بلوغ و بهبودي سايز تخم مرغ اين است كه غذا به مدت 5 روز وقتي توليد گله به 10 درصد برسد محدود شود در مزرعه تحقيقاتي دانشگاه جورجيا چالزستورنگ نشان داد كه وزن تخم مرغ 7/0 تا 5/1 گرم به ازاي هر مرغ بهبود مي يابد.
    
    • اندازه استخوان بندي
    استخوان بندي روي سايز تخم مرغ تاثير مي گذارد. مرغهاي با استخوان هاي بزرگتر و درازتر براي توليد مرغ ها و تخم مرغهاي بزرگتر نگهداري مي شوند. سطح پروتئين جيره غذايي قبل 10 هفتگي فاكتور مهم تاثيرگذار روي اندازه اسكلت بخصوص در مرغ هستند.
    • دلايل توليد تخم مرغ هاي كوچك
    • بيماريهاي تنفسي مثل تورم برونشها و بيماري نيوكاسل تاثير زيادي بر كوچك شدن تخم مرغ ها دارد.
    • بالا رفتن حرارت سالن بيش از 35 درجه سانتي گراد براي چند روز باعث كم حجم شدن تخم مرغ ها مي گردد.
    • در صورت كم شدن نسبت پروتئين (زير 16%) و يا اينكه پروتئين حيواني كمتر از 4% بشود تاثير زيادي بر حجم تخم مرغها خواهد داشت. ولي كلسيم و ويتامين E دان تاثير كمي بر كوچك شدن تخم مرغها دارد.
    • عوامل ارثي مخصوص گله روي كوچكي تخم مرغ تاثير دارد و بايد انتخاب عليه اين صفت صورت گيرد.
    • در مرغاني كه شدت توليد بالايي دارند سايز تخم مرغ كاهش مي يابد به عبارت ديگر گله هاي با توليد كم براي وزن تخم مرغ بالاتر نگهداري مي شوند.
    
    
    REFEREN
    1- Skinner JL، Quisenberry JH، Couch JR. High efficiency and APF
     concentrates in the ration of the laying fowl. Poultry Science
     1951; 30(3): 319-324
    
    2-Squires MW، Naber EC. Vitamin profiles of eggs as indicators
     of nutritional status in the laying hen: Vitamin B12 study.
     Poultry Science 1992; 71(12): 2075-2082.
    
    3-Boomgaardt، J.، and D. H. Baker. 1973. Tryptophan requirement
     of growing pigs at three levels of dietary protein
     . J. Anim. Sci. 36:303–306.
    
    4-Teerlink، T.، P. A. M. van Leeuwen، and A. Houdijk. 1994.
     Plasma amino acids determined by liquid chromatographywithin
     17 minutes. Clin. Chem. 40:245–249.
    
    5-Fisher، C.، T. R. Morris، and J. R. Jennings. 1973. A model for the
     description and prediction of the response of layinghens to
     amino acid intake. Br. Poult. Sci. 14:469–484.
    
    6-Fuller، M. F.، and P. Garthwaite. 1993. The form of responseof body
     protein accretion to dietary amino acid supply. J.
     Nutr. 123:957–963.
    
    7-Henry، Y.، B. Seve، Y. Colleaux، P. Ganier، C. Saligaut، and P.
     Jego. 1992. Interactive effects of dietary levels of tryptophan
     and protein on feed intake and growth performance in pigs،
     in relation to plasma free amino acids and hypothalamic
     serotonin. J. Anim. Sci. 70:1873–1887.
    
    8-Jensen، L. S.، V. M. Calderon، and C. X. Mendonca. 1990.
     Response to tryptophan of laying hens fed practical diets
     varying in protein concentration. Poult. Sci. 69:1956–1965.
    
    9-Schutte، J. B. 1998. The ideal amino acid profile for laying
     hens and broiler chicks. Page 13 in Proceedings Arkansas
     Nutrition Conference، Fayetteville، AR.
    
    10-Damron، B. L.، and R. H. Harms، 1972. Evaluating theperformance
     and sulfur amino acid requirements ofnormal and midget hens.
     Br. Poult. Sci. 15:535–542.