اصول جامع و نوین پرورش طیور

رسيدن به بلوغ جنسي مناسب در گله تنها به يک عامل بستگي ندارد بلکه به نظر مي رسد عوامل متعددي روي آن تاثير ميگذارند مهمترين عوامل شامل : سلامتي گله ، يکنواختي قابل توجه و افزايش مناسب وزن هفتگي مي باشند مهمتر از عوامل قبلي ، همزماني بلوغ جنسي بين خروسها و مرغها مي باشد براي تنظيم دقيق بلوغ جنسي در مرحله پرورش چگونه مي توان عمل کرد ؟

تصور کنيد شما يک گله مرغ مادر گوشتي شامل هر دو جنس را که به سالن دوره توليد منتقل مي شوند دريافت مي کنيد و به عنوان مدير توليد تمايل داريد نهايت کوشش خود را براي بدست آوردن يک حداکثر مناسب توليد و تداوم آن انجام دهيد بنابراين بسيار مشتاق خواهيد بود بدانيد اين پرندگان در 20 هفته گذشته چگونه پرورش يافته اند به محض اينکه گله به توليد مي آيد و شروع به گذاشتن اولين تخم ميکند الگوي تخمگذاري ، سرعت افزايش توليد ، سرعت پايين مصرف غذا و ميزان باروري تخم مرغها ممکن است با آنچه که ما انتظار داشته ايم مطابقت نداشته باشد به عنوان مثال بيشتر از چهار هفته طول مي کشد تا توليد تخم مرغ به 70 درصد برسد بعد از آن افزايش توليد ثابت مي ماند و گله هرگز به 80 درصد توليد نمي رسد اين نتايج سوال برانگيز مي باشند .

زمان آزمايش

به عنوان يک قاعده کلي گله اي با بلوغ جنسي مناسب بايد در فاصله 5 الي 70 درصد توليد ، حداقل داراي ميانگين افزايش توليد روزانه 5/2 درصد باشد به عبارت ديگر اگر تمام شرايط مطلوب باشند در کمتر از چهار هفته گله به 70 درصد توليد مي رسد . مهمترين و حساسترين دوره در هر گله مادر ، مرحله بين 71 الي 80 درصد توليد خواهد بود که آن را زمان آزمايش مي ناميم در طول اين مدت متوجه خواهيم شد که آيا تمام تلاشهاي ما در 30 هفته گذشته در مسير درست به کار گرفته شده است يا خير در طول اين دوره بحراني توليد بايد روزانه يک درصد افزايش داشته باشد و ميزان باروري بايد به بالاتر از 95 درصد برسد وقتي چنين حالتي اتفاق بيفتد مي توان گفت که گله به موقع و به صورت موفقيت آميز به بلوغ رسيده است بعد از رسيدن به سطح 80 درصد توليد تا حداکثر آن گله بايد روزانه 25/0 درصد افزايش توليد داشته باشد اين الگو به عنوان يک اصل در لاينهاي ژنتيکي مختلف مورد استفاده در سراسر دنيا کاربرد دارد اگر گله مادر از اين الگو پيروي نکند بايدچگونگي مديريت گله را در مزرعه پرورش نيمچه ها مورد بررسي قرار داد توضيح اين مطلب که چرا بعضي از گله ها چهره ضعيفي از توليد را نشان مي دهند دشوار است با اين وجود يکي از مهمترين عوامل تاخير در يکنواختي بلوغ جنيسي است که به چند دليل روي مي دهد اين دلايل مي توانند شامل موارد ذيل باشند :

عدم اطلاع از تاريخچه گله

در روش پرورش نيمچه در مزرعه اي با مديريت مجزا و سپس انتقال آن به مزرعه توليد بسياري از مديران در کسب تاريخچه گله اي که دريافت کرده اند مشکلاتي دارند جهت مديريت يک گله دوره توليد لازم است از وضعيت آن در 20 هفته دوره پرورش اطلاعات کافي داشته باشيم هر مدير دوره توليد بايد قبل از رسيدن گله به مزرعه شناخت کافي ازآن داشته باشد حتي توصيه شده است که در طول دوره پرورش هنگامي که پرندگان در سنين بحراني 4و 10 و 15 هفتگي مي باشند از مزرعه نيمچه ها و خروسها بازديد به عمل آيد جهت تنظيم دقيق جيره در دوره توليد بايد تا حد امکان از نحوه پرورش گله اطلاع داشته باشيد اين اطلاعات شامل چگونگي افزايش وزن هفتگي ، مصرف غذا ، يکنواختي ، برنامه بهداشتي ، ميزان مرگ و مير ، نژاد مرغ و خروس ، وضعيت سالن و نوع سيستم پرورش و غيره مي باشد بارها مشاهده گرديده است که پرورش دهنده از نژاد مرغ و خروس اطلاعي نداشته است .

يکنواختي

اين يک حقيقت انکار ناپذير است که هماهنگ کردن بلوغ جنسي گله هاي مرغ و خروسي که از يکنواختي بالايي در محدوده 10 درصد برخوردار هستند آسانتر و اقتصادي تر است البته در شرايطي که وزن مرغها و خروسها ايده آل باشد هماهنگي بلوغ جنسي افزايش مي يابد خروسها درهر سني بايد حدود 30 تا 50 درصد سنگين تر از مرغها باشند جوجه هاي مادر بايد از يک گله اجداد تهيه شوند و از روز اول يکنواخت باشند پس از رسيدن به مزرعه يک نمونه 100 قطعه اي از جوجه ها بايد به صورت انفرادي وزن کشي و ضريب پراکندگي محاسبه شود اين ضريب در جوجه مادر در يک روزگي بايد کمتر از 8 درصد باشد وقتي گله اي در آغاز از سلامتي و يکنواختي مناسب برخوردار باشد آسانتر مي توان آن را در تمام طول زندگي يکنواخت نگه داشت شما به عنوان مدير بايد تلاش کنيد تا گله مادر يکنواختي از يک گله اجداد تهيه نمائيد اگر ظرفيت مزرعه شما زياد است تامين کننده جوجه بايد اطلاعات کافي در باره اين که جوجه ها از چه گله اي و با چه سني تهيه شده اند به شما بدهد تا بتوانيد با کسب اين اطلاعات مهم سالن پرورش را به جايگاههايي تقسيم کرده پرندگان را بر اساس آن توزيع نماييد . رسيدن به يکنواختي گله به عنوان خاتمه کار تلقي نمي شود بلکه اين امر بايد تا رسيدن به بلوغ جنسي در سن و وزن مناسب ادامه يابد هر چه گله يکنواخت تر باشد تعداد تخم مرغ توليد شده به ازاي هرمرغ بيشتر خواهد شد نتايج ارائه شده درجدول 1 که از چهار گله مادر بدست آمده است نشان مي دهند که چگونه تغييرات درصد ميانگين يکنواختي در 20 هفته مي تواند بر تعداد کل تخم مرغ هاي توليدي به ازاي هر مرغ در 40 هفته توليد تاثير بگذارد .

جدول 1- اثر يکنواختي بر توليد تخم مرغ به ازاي هر مرغ در شروع تخمگذاري

نمودار رشدو اهميت ترکيب بدن

معيارها يا ارزشهاي ثابت شده جهت ارزيابي نيمچه ها تا شروع تخمگذاري و در خروسها تا زمان جفت گيري تعيين نشده است براي سالها ، وزنهاي هفتگي جهت تشخيص بلوغ جنسي درگله ، به اشتباه مورد استفاده قرار مي گرفت با اين وجود امروزه در نژادهاي جديد منحني رشد داراي اهميت زيادي مي باشد نشان داده شده است پرندگاني که چندين هفته خارج ازمحدوده وزني مورد نظر هستند مي توانند ترکيب بدني متفاوتي داشته باشند که ممکن است بر بلوغ جنسي وتوليد تخم مرغ تاثير داشته باشد . رسيدن به بلوغ جنسي کاملا منحصر بفرد است و فقط با افزايش وزن بدن حاصل نمي شود بافتهاي مختلف بايد در سن معين رشد نموده ترکيب ساختماني مناسبي پيدا کنند در هفته هاي اول زندگي پرندگان بايد ترکيبي از اسکلت ، بافت نرم مانند ماهيچه ها و احشا رشد نمايند با اين وجود در شروع بلوغ جنسي ، اندمهاي تناسلي پرندگان مانند بيضه ها ، تخمدان و فوليکولها به مراتب بيشتر از ساير اندامها رشد مي نمايند به همين جهت شکل بدن ، عضله و بافتهاي احشايي غير تناسلي بايد قبل از شروع رشد بافت توليد مثلي ، رشد کرده باشند تلاش براي جبران يا تصحيح رشد بافتهاي غير تناسلي بعد از 14 هفتگي موجب توليد پولتي با ترکيب بدني غير طبيعي و نامطلوب مي شود  در اين صورت رشد بافتهاي تناسلي محدود مي شود و بر بلوغ جنسي مرغها و خروسها تاثير نامطلوب خواهد گذاشت بنابراين بايد سعي شود تا پرندگان در هر سني به وزن مناسب آن برسند نشانه هاي ديگري که براي تعيين درجه بلوغ جنسي به کار مي روند شامل طول جناغ و تعداد پرهاي اوليه ريخته شده مي باشند اختلال در ريزش پرهاي هورمونهاي جنسي است که مي تواند ناشي از کمبود مقداردان و نرسيدن به جثه مناسب قبل از بلوغ جنسي باشد .

اهميت وزن بدن

بهترين گله هاي مادر در زمان بلوغ جنسي ، گله هايي هستند که از نور مطلوب ، يکنواختي ، تغذيه خوب وسلامت مناسب برخوردار باشند همراه با پيشرفت درعلم ژنتيک ، امروزه گله هاي مادر حساسيت بيشتري نسبت به برخي از استرسهاي مديريتي دارند که ممکن است تاثيرمنفي در رسيدن به وزن مناسب هفتگي داشته درنهايت درترکيب و شکل کلي بدن موثر باشد نگه داشتن وزن بدن در محدوده وزني مناسب نبايد به يک دوره 20 هفته اي محدود شود بلکه بايد در طول دوره زندگي ادامه يابد مفهوم تنظيم دقيق بلوغ جنسي حفظ و تداوم تمايلات جنسي در طول زندگي مطابق با سن پرنده تا پايان دوره توليد مي باشد خروس سنگين نمي تواند جفت گيري کند و مرغ سنگين تمايل به جفت گيري نشان نمي دهد در اين حالت نه تنها توليد تخم مرغ کم مي شود بلکه بيشتر تخم مرغ ها بدون نطفه بوده و از شکل و کيفيت پايين برخوردار مي باشند .در حال حاضر تنها راه انتخابي براي کنترل وزن ، استفاده از محدوديت غذايي است محدوديت غذايي يک استرس است که نه تنها پرنده را لاغر نگه مي دارد بلکه ترشح هورمونهاي جنسي مختلف را به تاخير مي اندازد بنابراين با استفاده از روشهاي مختلف محدوديتهاي غذايي در صنعت طيور ميزان متابوليسم پرنده کاهش مي يابد و بلوغ جنسي به تاخير خواهد افتاد اگر در 20 هفتگي متوجه سنگيني وزن مرغها و خروسها شويم تصميم گيري در مورد تصحيح آن بسيار دير خواهد بود گله هاي مادر حداقل بايد تا سن 30-35 هفتگي افزايش وزن هفتگي مشخصي داشته باشند پس از آن افزايش وزن آنها بايد خيلي کم و يا ثابت باشد ولي وزن آنها هرگز نبايد کاهش يابد تا قادر به تامين نيازهاي متابوليکي در حال افزايش خود باشند اين که مرغها و خروسها نبايد در طول زندگي خود در هيچ زماني کاهش وزن داشته باشند يک اصل قطعي است کاهش وزن در طول دوره رشد سبب به تاخير افتادن بلوغ جنسي مي شود کوشش براي تصحيح وزن بدن با محدود کردن جيره بعد از 20 هفتگي يا کمي قبل از آن سبب کاهش توليد خواهد شد و اثرات منفي بر اندازه تخم مرغ باروري و آهنگ توليد تخم مرغ خواهد داشت . در دوره رشد ، مرغها و خروسها بايد بر اساس افزايش وزن بدن تغذيه شوند زماني که مرغها شروع به تخمگذاري مي نمايند بايد علاوه بر وزن بدن متناسب با درصد توليد هفتگي تغذيه شوند از آنجايي که مصرف کم يا زياد جيره هر دو بلوغ جنسي تاثير مي گذارند تنظيم دقيق جيره يک کار ظريف و دقيق خواهد بود .

تحريک نوري و انتقال

فصل ، نوع روشنايي مورد استفاده دوره نوردهي ، شدت ، نوع سالن ، تعداد و چگونگي افزايش ساعات روشنايي ، در شروع بلوغ جنسي و تداوم آن تاثير مي گذارند چگونگي تحريک نوري مرغها و خروسها در 18-20 هفتگي يک هنر مي باشد و از اهميت خاصي برخوردار است در رابطه با عملکرد مرغها پاره اي محدوديتهاي بيولوژيک وجود دارد که بايد به آنها توجه نمود يکي از بيشترين غفلتها به تخم آوردن پرندگان بدون توجه به شکل و جثه آنهاست افزايش تحريک نوري در طول دوره پرورش بايد در محدوده توصيه هاي نژادي باشد اگر چه خروسها فقط 10 درصد از هر گله مادر راتشکيل مي دهند در تمام تصميمهاي مديريتي بايد آنها را مد نظر قرار داد براي همزماني مطلوب بلوغ جنسي بهتر است خروسها را يک هفته قبل از مرغها منتقل کرده تحريک نوري داد مطمئن شويد که مرغها و خروسها حداقل 50-100 لوکس نور يکنواخت دريافت مي کنند براي رسيدن به بلوغ جنسي مطلوب انتقال گله هاي مادر از مزرعه پرورش به مزرعه توليد نقش مهمي ايفا مي کند بايد به خاطر داشت که در اين سن مرغها و خروسها دستخوش تغييرات فيزيولوژيکي فوق العاده اي مي شوند آنها در هيچ مرحله اي از زندگي خود به اندازه اين سن حساس نيستند رسيدن به بلوغ جنسي مناسب درگله تنها به يک عامل متعددي بر آن تاثير مي گذارند بنابراين مراقبت صحيح از پرندگان از روز اول زندگي و پرورش آنها در محيط آرام و عاري از استرس بسيار اهميت دارد .